Papua Tengah: Mimika

 Bewerking kaart van auteur: Hddty, CC BY-SA 4.0  via Wikimedia Commons

De naam Mimika is ontleend aan de rivier de Mimika bij Kokonao; de bewoners zelf hebben geen naam voor de streek als geheel, maar zij stellen zich als 'Kamoro', levende mensen, tegenover de schimmen en geesten of als 'Wénata', echte mensen, tegenover hun buren in het oosten (de Asmat bevolking) of tegenover hun buren in het noorden (de Ekari) in de bergen. Mimika zelf is dan de kuststreek tussen de Etnabaai in het westen en de Otokwarivier in het oosten. Dit vlakke land aan de zee wordt doorsneden door ongeveer zestig rivieren, moeras- of bergrivieren.

De oorspronkelijke situatie zag er als volgt uit:
De bevolking van de Mimika is semi-nomadisch, dit is: zij trekt steeds van de kust naar het binnenland en komt er weer van terug. Aan de kust kunnen de mensen vis vangen, in het binnenland sago kloppen. Daarom leefde men in kleine verspreide eenheden in semi-permanente nederzettinkjes. Daar bewoonden allen samen telkens een of meer lange, lage gemeenschapsverblijven, die met elkaar in verbondenheid
leefden. Samen gingen zij ten strijde, samen vierden zij feesten en onderling huwden zij de vrouwen uit. Dit 'complementaire' blijkt de grondvisie en de grondslag van het dagelijkse leven. Zij drukken dit uit in het mannelijke enerzijds tegenover en samen met het vrouwelijke anderzijds in spel en tegenspel. Zo bestaat reeds elk gemeenschapshuis uit twee groepen, twee blokken van mannen met hun vrouwen, kinderen en bijwoners en zulk een blok kijkt niet allereerst naar bloedverwantschap, maar naar gezamenlijk grondbezit. Deze economisch-sociale eenheid houdt bovendien vast aan haar eigen medische praktijken. Men telde honderdzestig eenheden (taparu) in de vijftig gemeenschappen. Op die eigen gronden liggen hun sago-arealen, hun tuinen, hun bosgebieden en hun visterreinen. Daarbij zijn de vrouwen zich heel bewust van het feit dat zij vooral van deze terreinen gebruik maken en daarom wel een 'stem' hebben bij alle regelingen daaromtrent. Die gebruiksrechten - vooral van de visterreinen - gaan over van moeder op dochters. In de bossen kunnen bomen die zijn bedoeld om er prauwen van te maken of sagolarven in te kweken, individueel bezit zijn, maar het bos of de grote rivieren behoren aan allen te zamen toe.

Boelaars 1995 dl.2 p 252-254

Prauwen met Papoea's die een bezoek brengen aan het basiskamp van de Wollaston-expeditie 1912-1913. RV-A188-1-20 CC-BY-SA NMVW

Prauwen met Papoea's die een bezoek brengen aan het basiskamp van de Wollaston-expeditie 1912-1913. RV-A188-1-21. CC-BY-SA NMVW

Prauwen van Asmat- en Kamoro Papoea's gefotografeerd vanaf een schip van de KPM 1950-1951 Kamoro TM-10008243 CC-BY-SA NMVW

Kokonao. Opname Jan Wempe OFM ca 1950. Negatief IrianJaya3-216-003

Blije Kamoro-jongelingen. Mimika-K-070

Dorp in de Mimika ca 1955. Piet ter Laag 8-104

Mimika 1934. Jongens met groot visnet geknoopt met eigen gemaakt touw - Afdrukken-Zuid Papua-008 

Mensen van Mimika komen bijeen voor vormfeest in Atoeka 1934. Rechts aan de oever pater Tillemans. Afdrukken-Zuid Papua-011 

Kamorovrouwen vlechten matten in een dorp in de omgeving van Aikwa 1936-1937. TM-ALB-0650-50 CC-BY-SA NMVW

IrianJaya-3-229-012 Sago oogst 

Kamoro jongens en mannen met een gevangen zeekrokodil. Diapositief Joop Sierat Mimika-1965-053 

Jonge Kamoro moeders met kinderen, Mimika midden jaren '50. Negatief IrianJaya3-216-015

Kamoro gezin ca 1957. Filmnegatief OFM IrianJaya4-286-004

Reiniging van het grasveld rond de school te Kokonao, 1957. Henk Blom 1957-021 

Jongens met lichaamsbeschildering en vezelrok behorend bij de initiatie (Taori Karapao),1972. Foto-afdrukken Huub Zwartjes (op de foto rechts te zien) Album1-57-023 en 031. 

De kinderen zijn geschilderd met een afbeelding van de afkomst van hun ziel: rechts van moederskant, links van vaderskant (Floor Hoogenboom).  

Bisschop Herman Münninghoff met door de Kamoro vervaardigde staf en hoofdtooi (rechter opname) tijdens zijn vormingstournee 1972. Foto-afdruk Huub Zwartjes 30-007 

Bisschop Münninghoff en gedeeltelijk schuilgaand achter de Mbitoro pater Huub Zwartjes onder de Kamoro. Foto-afdruk Huub Zwartjes Album1-58-025

Kamoro man met houten vogel in kapsel, ca 1955. Diapositief Piet ter Laag 8-105

Kamoromannen in een prauw, 1908-1909. TM-ALB-0100-107 CC-BY-SA NMVW

Prauwversiering (zie voorgaande opname).TM-ALB-0100-108 CC-BY-SA NMVW 

Gemaskerde mannen bij een voorouderpaal tijdens een initiatiefeest in een dorp aan de Mimikarivier 1916 TM-10008208 CC-BY-SA Collectie Wereldmuseum trefwoorden: Kamoro Mimika Mbitoro

Tot het meest spectaculaire houtsnijwerk behoort een Mbitoro, een ceremoniële geestespaal.  Ze variëren in hoogte van miniaturen van minder dan veertig centimeter tot palen van ruim vier meter. Er is een gelijkenis met de Asmat-cultuur, waar Bisj-palen eenzelfde vorm en functie hebben. In beide gevallen wordt het snijwerk gebruikt in rituelen en symboliseert het onlangs overleden voorouders. Een Mbitoro-paal kent één, twee of maximaal drie uitgesneden mannen met hun lichamen door elkaar gestrengeld, en een zogeheten okemere, het vlagvormig uitsteeksel bovenaan de paal. Het uitsteeksel is gemaakt van wortels van een mangrove-boom. De onderkant van de boom is dus de bovenkant van de Mbitoro. Naast het eerbetoon aan de overledene, staat de Mbitoro ook centraal bij een initiatieritueel, echter zonder het element van neus-doorboring (met een stok die tot vier meter lang kan zijn) dat in mytische tijden werd gebruikt. Dit ritueel wordt in de huidige tijd weer in toenemende mate uitgevoerd.

Bron: papuaerfgoed.org/kamoro-veert-langzaam-op

Foto van het varkensfeest in Mimika 1937-1938. TM-ALB-2004-230 CC-BY-SA NMVW

Neusdoorstekingspaal Mbitoro 1925-1940. TM-ALB-1774-98 CC-BY-SA NMVW

Gemaskerde mannen bij een voorouderpaal tijdens een ritueel ter herdenking van overleden stamgenoten 1930-1940. TM-60045621 en TM-60045624 CC-BY-SA NMVW

Plaatsing van een mbitoro. Diapositief DB3sttp-1-086 

Mbitoro ca 1985. H. van de Kerkhof B3s1 - 002

Mbitoro voor de Karapao Kame (initiatiehuis voor de jongelingen) ca 1985. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -011 

Mbitoro fragment. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -002

Mbitoro 1987. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -017 

Mbitoro ca 1985. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -044

Mbitoro ca 1985. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -026

Mbitoro. H. van de Kerkhof - Kokonao d1s1 -003

Karapao-feest. Huub Zwartjes Album1-58-014

In de kern is het karapao-feest een initiatieritueel (overgangsritueel) voor jonge Kamoro-jongens. Tijdens dit feest worden zij officieel ingewijd in de volwassen samenleving. Ze krijgen hiermee hun traditionele rechten en plichten toebedeeld. Na de inwijding worden zij geacht de familietradities voort te zetten als houtsnijders, dansers, zangers of jagers. Voor het feest bouwt het hele dorp samen een speciaal, meterslang ceremonieel gemeenschapshuis dat eveneens de naam karapao draagt. Dit tijdelijke bouwwerk fungeert als het rituele centrum bij de jongens-initiatie,  Vlak voor de ingang van dit huis worden de monumentale mbitoro's in de grond gezet om de waakzame geesten van de voorouders tastbaar aanwezig te laten zijn. Tijdens het moderne karapao-feest kiezen gezinnen er vrijwel altijd voor om de doorboring puur symbolisch na te bootsen. De jongens ondergaan de ceremonie en de initiatie, maar de fysieke ingreep in het neustussenschot wordt overgeslagen.

Een Kawe waarmee een bisschop gerepresenteerd wordt en een Mbitoro of neusdoorstekingspaal. Afdrukken-Z-002

Kawe (menselijke figuur) is de inheemse term voor een losstaand of in reliëf uitgesneden beeld dat puur een menselijke gedaante (voorouder) representeert. Ze missen de abstracte, opengewerkte vlagvorm aan de top die zo kenmerkend is voor de meestal veel hogere Mbitoro. Een Kawe stelt het fysieke lichaam (kao) voor van een recent overleden of legendarisch lid van de gemeenschap.

Pastorie Kokonao. Opname Jan Wempe 1947-1962 Negatief IrianJaya3-219-002

Enkele aspecten van de Mimika-cultuur, Nederlands Zuidwest Nieuw Guinea.

Jan Pouwer 1955

Met Papoea's samen op weg II

Dr. BOELAARS M.S.C. Etnoloog 1995

HET MIMIKA- EN ASMATGEBIED VOOR EN NA DE OPENLEGGING 

H.A. van der Schoot 1969

Overige beeldcollecties Papua Tengah: