Papua Selatan:  Asmat / Mappi / Boven Digoel

Asmat

H.A. Lorentz (1871-1944) leidde in 1907 en 1909-1910 twee expedities naar het zuiden van het toenmalige Nederlands Nieuw-Guinea om de onbekende binnenlanden, inclusief de eeuwige sneeuw, te verkennen; deze expedities brachten belangrijke cartografische en botanische kennis en leidden tot de naamgeving van de Lorentzrivier (nu Unir/Undir) en het Lorentz Nationaal Park.  

Aan boord van het stoomschip Valk zette de eerste Zuid-Nieuw-Guinea expeditie vanuit de Javaanse havenplaats Soerabaja in april 1907 koers naar Nieuw-Guinea. Het afgedankte marinevaartuig Zwaluw, een schip zonder machines, werd op sleeptouw genomen om dienst te doen als bivakschip, dat wil zeggen volgestouwd op de heenreis met voedsel voor de expeditieleden en als bergplaats voor de aan te leggen wetenschappelijke verzamelingen op de terugreis. Via de monding van de zuidelijke Noordrivier, die ver in het bergachtige binnenland en dicht bij de met sneeuw bedekte Wilhelminatop zijn bron moest hebben, stoomde men stroomopwaarts tot Bivak-eiland in het midden van de brede rivier werd bereikt, waar de Zwaluw met een kleine bewaking werd achtergelaten. Vanaf daar ging het verder landinwaarts met kleinere boten en kano's. Op verschillende plaatsen langs de rivieroevers werden kleine bivaks gebouwd die eveneens bemand werden achtergelaten. Tussen het bivakschip en de tijdelijke nederzettingen langs de rivier vond daarna transport van voedsel en andere bevoorradingen plaats. In juli werd verder stroomopwaarts door Lorentz en Van Nouhuys Kamp Alkmaar opgebouwd en niet ver van daar konden de eerste, lagere bergketens van het centrale massief worden waargenomen. Door de onbevaarbaarheid van de rivier moest de expeditie nu te voet verder door de jungle. Lagere bergkammen werden verkend, maar niet eerder waargenomen hogere bergkammen kwamen in zicht die een mars naar de eeuwige sneeuw verhinderden. De tocht was langer en zwaarder dan men had vermoed. Uitputting en ziekte begonnen hun tol te eisen. Het merendeel van de dragers leed inmiddels aan beri-beri en er ontstond een tekort aan voedsel en vers drinkwater. Onvermijdelijk moest de terugweg worden aanvaard, de bivaks werden verlaten en rond midden oktober waren alle mannen weer terug op Bivak-eiland en de beide schepen. Op 22 oktober sleepte de Valk het oude bivakschip naar de kustplaats Merauke en op 1 december, na een rustperiode van ruim een maand, voer men vanuit Zuid Nieuw-Guinea terug naar Soerabaja.

Bron wiki

Papoea woningen aan de Lorentz rivier. Blad 5 Foto's van de Nieuw-Guinea-expeditie met het bivakschip 'Zwaluw' 1907 Utrechts Archief

Mannenhuis. Foto's van de Nieuw-Guinea-expeditie met het bivakschip 'Zwaluw', 1907. Utrechts Archief

Papoea's roeiend achter het schip. Blad 4 Foto's van de Nieuw-Guinea-expeditie met het bivakschip 'Zwaluw', 1907.  Externe link Foto's van de Nieuw-Guinea-expeditie met het bivakschip 'Zwaluw', 1907:  Utrechts Archief

Prauwen met Asmat Papoea's op de Noord-rivier -later Lorentz-rivier en tegenwoordig de rivier Unir- 1907. TM-10009503 CC-BY-SA NMVW

Papoea vestiging in de kreek beneden Bivak-eiland. Links een der prauwen der expeditie. Blad 6 foto 3, Foto's van de Lorentz-expeditie naar Nieuw-Guinea, 1909-1910. Externe link: Utrechts Archief

Op 15 maart 1909 vertrok men voor de tweede Zuid-Nieuw-Guinea expeditie vanuit Batavia aan boord van het schip Valk, dat het afgedankte marineschip de Arend op sleeptouw had. Evenals de Zwaluw in de eerste expeditie diende de Arend als bivakschip, dat wil zeggen als drijvend pakhuis voor de technische uitrusting voor de expeditie en de grote hoeveelheid voedsel, en daarnaast als slaapplaats voor de vele inheemse manschappen. Dezelfde route van de eerste expeditie werd gevolgd: de in de Arafurazee uitmondende Noordrivier werd opgestoomd tot het bekende Bivak-eiland werd bereikt, een eiland midden in de brede rivier dat tijdens de vorige tocht de eerste pleisterplaats was geweest.

Het bivakschip werd hier afgemeerd en op het eiland werden groentetuinen aangelegd. Met kleinere vaartuigen werd daarop voor 100 dagen voedsel getransporteerd naar het verder stroomopwaarts gelegen Kamp Alkmaar, dat tijdens de eerste expeditie was aangelegd en na enige werkzaamheden in herbruik kon worden genomen. Op 9 oktober gingen Lorentz en Van Nouhuys, vergezeld van 3 soldaten en 30 Dajaks van hieruit verder op weg naar de Wilhelminatop. In het volgende bivak dat ze aanlegden werden ze wederom bevoorraad door een achteropkomende groep. Uiteindelijk zou de kleinere expeditie naar de eeuwige sneeuw bestaan uit Lorentz, Van Nouhuys, de militaire bevelhebber Habbema, 29 Dajaks en twee soldaten. Alle anderen bleven achter om de aangelegde posten te bemannen.

Bron wiki

-Papoea's op de Lorentz-rivier nabij de monding

-Papoea's bij het Bivakschip

-Papoea's uit de kreek beneden Bivakeiland

-Papoea's op de Lorentzrivier

-Het raadselachtige 'kalkwerpen' *)

Foto's van de Lorentz-expeditie naar Nieuw-Guinea, 1909-1910 blad 63. Externe link: Utrechts Archief

*) Het werpen van de kalk, waardoor een wolk ontstaat die lijkt op rook of damp, zou een bewuste intimiderend bedoelde nabootsing kunnen zijn van de van de kruitdampen die uit de wapens van de westerlingen kwamen

Expedition to the snow mountains Lorentz 1909-1910 Papuan house near north (Lorentz river). Utrechts Archief

Kaart bij de Zuid-Nieuw-Guinea expedities 1907-1909. Utrechts Archief

Mannenhuis. Erfgoedcentrum Sint Agatha AR-P027 20210

Mannenhuis. Erfgoedcentrum Sint Agatha AR-P027-20210

Pater Gerard zegwaard met feestelingen in Sjoeroe (Sjuru) Asmat ca 1955. De voorste vrouw draagt aan haar halsketting een bamboe teken van gesnelde koppen (owam-nas).  Afdruk Jacques Hoogerbrugge.

Een expeditielid -Dr. Brandenhorst- bekijkt een schild van Asmat Papoea's uit een dorp langs de Noord-rivier - Unir 1908. TM-60015119 CC-BY-SA NMVW

Portret van Dr HA Lorentz staande naast een Asmat-schild aan boord van het expeditieschip tijdens de Tweede Zuid-Nieuw-Guinea-expeditie 1909-1910 TM-10010339 CC-BY-SA NMVW

Bloemenrivier 1936. Foto Lady Vera Delves Broughton © The Trustees of the British Museum CC BY-NC-SA 4

AR-P027 10210 Doos 3 - Asmat schilden pater Viegen 1

Drie fotoafdrukken van Asmat schilden en andere artefacten verzameld door pater Viegen MSC tijdens diens deelname aan een militaire exploratie in het Asmat gebied 1912. De reconstructie die Karel Weener maakte van de geschiedenis van een aantal stukken uit deze collectie: Re-Collecting Father Viegen's Asmat Objects

Mappi - Boven Digoel

Dans van Jaqai-vrouwen in de kampong Katan in het Mappi-gebied november 1955. CC-BY-SA  Nationaal Archief 

Auwjoes in vol ornaat. Erfgoedcentrum Sint Agatha AR-P027 20165-48.

2 foto's van Mappi-krijgers (waarschijnlijk Awyu). Erfgoedcentrum Sint Agatha AR-P027-10210 

Groepsportret Papoea's afkomstig uit de Boven Digoel ca 1930.  CC-BY-SA TM-10008194 Collectie NMVW

Hoornvormige haardracht uit het Muyu gebied aan de Kaorivier. Afdruk Pater P. Vertenten 1924-1932 

Literatuur

An Asmat Sketch Book No. 1 & 2

A Series On The Asmat People Edited By Frank A. Trenkenschuh, O.S.C.

A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 3 & 4
A Series On The Asmat People Edited By Frank A. Trenkenschuh, O.S.C.

A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 5 A
PERSPECTIVES ON DEVELOPMENT IN ASMAT

by Peter W. Van Arsdale
A Series On The Asmat People Edited By Frank A. Trenkenschuh, O.S.C. 1978
A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 5 B
PERSPECTIVES ON DEVELOPMENT IN ASMAT

by Peter W. Van Arsdale
A Series On The Asmat People Edited By Frank A. Trenkenschuh, O.S.C. 1978
A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 6

A Series on the Asmat People Edited by Frank A. Trenkenschuh, O.S.C. 1978

A Publication of the Asmat Museum of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 7

A Series On The Asmat People Edited By Frank A. Trenkenschuh, O.S.C.

A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

An Asmat Sketch Book No. 8

A Series On The Asmat People

A Publication Of The Asmat Museum Of Culture and Progress

Digital Collection St. Thomas - Asmat Sketch Books. CC BY-NC 4.0 University of St. Thomas

Beeldcollecties Papua Selatan:

ASMAT:

ASMAT / MAPPI:

ASMAT / MAPPI / BOVEN DIGOEL: