Papua Barat - West-Papoea

Nederlands Nieuw-Guinea 1916. Papua Barat West-Papoea CC-BY-SA Utrechts Archief

Papua Barat (West-Papoea): De Bakermat van de Koloniale Historie en de Culturen van de Oost-Vogelkop

De provincie Papua Barat omvat het oostelijke gedeelte van het schiereiland de Vogelkop (Bird's Head) en het schiereiland Bomberai. Geografisch en historisch gezien herbergt deze regio de absolute bakermat van de vroege westerse aanwezigheid op het eiland Nieuw-Guinea. Al in de negentiende eeuw vestigden de eerste zendelingen en bestuurders zich aan de kusten van de Geelvinkbaai, met name in de historische hoofdplaats Manokwari. Dit vroege contact met de buitenwereld zorgde voor een unieke dynamiek waarin eeuwenoude tradities al in een vroeg stadium werden gedocumenteerd en beïnvloed.

Gedreven door de feitelijk overgeleverde beeldbronnen binnen ons archief, ordent deze pagina het beschikbare – en wegens de vroege pacificatie relatief goed bewaarde – historische beeldmateriaal rondom de belangrijkste ecologische en culturele zones van dit landsdeel:

  • De Kustregio's en Handelsplaatsen: Manokwari, Fakfak en Kaimana
    Dit maritieme en administratieve gedeelte omvat de vroege bestuursposten en kustdorpen langs de noord- en westkust. Het historische beeldmateriaal documenteert de vroege koloniale infrastructuur, de missie- en zendingsgeschiedenis, en de maritieme logistiek van de kust-Papoea's. Fakfak en Kaimana fungeerden eeuwenlang als de actieve contactzones met de handelsnetwerken uit de Molukken en Centraal-Indonesië, wat duidelijk zichtbaar is in de overgeleverde visuele bronnen.

  • Het Binnenland en het Arfakgebergte: De Wereld van de Hatam, Meyah en Moile
    Zodra men de kuststrook verlaat en het ruige binnenland intrekt, stuit men op het imposante Arfakgebergte. Hier staat de materiële cultuur centraal van onder meer de Hatam, Meyah en Moile (vaak gezamenlijk aangeduid als de Arfak-volkeren). De fotocollectie documenteert hun specifieke aanpassingen aan het leven in de bergen, waaronder hun wereldberoemde traditionele paalwoningen op metershoge, dunne palen (de zogeheten ‘duizendpoot-huizen’ of rumah kaki seribu), hun landbouwpatronen en hun kenmerkende uiterlijke opsmuk.

  • De Bomberai-regio en Teluk Bintuni: Sago- en Moerasculturen
    In het zuidelijke deel van de provincie verschuift het landschap naar de uitgestrekte, modderige moerasvlakten en mangroven rondom de Bintunibaai. Het beeldmateriaal uit deze contreien toont de diepe afhankelijkheid van de lokale leefgemeenschappen van de sagowinning en de rivierlogistiek, wat een scherp ecologisch en cultureel contrast vormt met de bergbewoners van het Arfak-massief.

De Grenzen van de Beeldcollectie

Als een digitaal monument dat strikt is opgezet rondom de feitelijk overgeleverde beeldbronnen, weerspiegelt de indeling van Papua Barat de historische focus van vroege ontdekkingsreizigers, bestuurders en missionarissen. Omdat bepaalde kustlocaties en de Arfak-regio door hun vroege openlegging intensiever fotografisch zijn gedocumenteerd, kent ons archief voor deze gebieden een grotere dichtheid.

Daar waar betrouwbare visuele bronnen van specifieke binnenlandse subgroepen of geïsoleerde districten ontbreken, moeten we vooralsnog verstek laten gaan met uitgebreide etnografische toelichtingen. Overeenkomstig onze missie om dit kwetsbare erfgoed te bewaren en toegankelijk te maken voor de nu levende generaties Papoea's, blijft deze pagina permanent openstaan voor toekomstige historische aanvullingen.


Feesthuis Arfakgebergte, diapositief J. Pans 1957

Ayambori, Manokwari Timur West-Papoea. Uit: Voyage en Nouvelle-Guinee 1876-1877 

Arfakhuis bij Manokwari. Diapositief PKN 38-019

Paalwoning Manikions Horna 1903 glasnegatief TM-10010062 CC-BY-SA NMWV

Sisir '49 Kaimana. Gouvernements Jan Arie van der Hoeven 1949

Sisir '49. Knekelhuis. Gouvernements Jan Arie van der Hoeven 1949

Laatste huis van kampong Dotir Wandammen Wondiwoi. PKN diapositief DSC_8012

Simon Franken diapositief BD_145_B2 -160

Een pottenbakster aan het werk nabij Manokwari 1907-1915. CC-BY-SA TM-10006145 NMVW

Groepsportret feestelijk geklede Papoea's bij Manokwari 1907-1915 CC-BY-SA TM-10008288 NMVW

Arfakker. Afdruk H. Woldendorp

Kapsel van Arfakker van bovenaf gezien. PKN negatief DSC_7852

Op zee. Simon Franken diapositief BD_145_164

Fraai uitgedoste Arfak man.  F.C. Kamma  BD_145_128

Arfak mannen. Collectie Pans diapositief 008 

Arfakkers district Manokwari. Afdruk H. Woldendorp 042b

Arfakkers district Manokwari. Afdruk H. Woldendorp 040b

Mensen uit de Arfak. Losse foto-afdrukken.

Arfak meisjes. PKN diapositief DSC_7959

Arfak vrouw. PKN diapositief DSC_7961

Arfak moeder en kind. PKN diapositief DSC_7962

Arfak familie. Simon Franken diapositief BD_145_A2 -75

Arfak meisjes met tatouages. Simon Franken diapositief BD_145_A2 -77

Arfak knapen. PKN collectie diapositieven L&V-1-016b

Arfak vrouwen met kinderen. PKN collectie diapositieven L&V-1-014

Feestelijk versierde Arfak jongeman. Diapositief PKN 36-VII-035

Dansende Arfak mannen. Diapositief PKN 36-VII-037

Arfakkers op bezoek, koninginnedag Manokwari 1950. PKN diapositief DSC_7877b

Ransiki Manokwari Selatan 1956. Afdruk Cas Oorthuys 002

Ransiki Manokwari Selatan 1956. Cas Oorthuys

Ransiki Manokwari Selatan 1956. Afdruk Cas Oorthuys 40006-11

 Ransiki Manokwari Selatan 1956. Afdruk Cas Oorthuys 40005-12

Ransiki Manokwari Selatan 1956. Afdruk Cas Oorthuys 40009-9 

Merdai, (Merdey), Bintuni Bay (Teluk Bintuni), Papua Barat 1964-1967. Henk Geut diapositief HG5-2-002

Plaats, tijd en maker onbekend. Bob Schijns Thema Man-132-010 

Bob Schijns Thema Adatfeesten-42 

Een groep bewoners van een Papoeadorp staan rondom de beenderkist waar zij hun voorouders vereren. Wichmann expeditie 1903. Locatie niet bekend maar vanwege het 'schildpadvormige' dak mogelijk de Geelvinkbaai*. NMWV TM-60012073  CC-BY-SA Collectie NMVW

*Een ander type woning, dat veel voorkomt in de Geelvinkbaai, is die met het zogenaamde schildpadvormige dak, waarvan de vorm overeenkomt met het rugschild van een schildpad, of met de onderkant van een boot. G.A.J. van   den Sande Resultaten Expeditie NNG 1903 p.132 e.v.

Paalwoning bij Siari (Sjeri?) Teluk Wondama, Cenderawasih 1903 CC-BY-SA TM-10010301 NMVW

Jongelingenhuis op Mios Korwar - Mios Bepondi - Teluk Wondama. Noord Nieuw-Guinea Expeditie 1903 TM-60011986 CC-BY-SA  collectie NMVW

Kampong Jende (Yende) op eiland Roon, Teluk Wondama, Wondama Bay. PKN diapositief DSC_8165

Sagobereiding in Miei Wandammen, Teluk Wondama, Wondama Bay. PKN diapositief DSC_7811

Groep Papoea's. Locatie onbekend. PKN diapositief DSC_7983

Weduwen met Kakoja (rouwkappen) te Roon, Teluk Wondama, Wondama Bay december 1900.  PKN diapositief DSC_7657. Zie ook Utrechts Archief: Album nr 3 foto 29/146, afkomstig van C.W.Th. baron van Boetzelaer van Asperen en Dubbeldam door hem gemaakt als secretaris van dr. J.W. Gunning tijdens hun reis van december 1899 tot juni 1901 langs de zendingsterreinen in Nederlands-Indië, 1900-1901.

Het maken van sagoe-potten en sagoe vormen waarin sagoe (sago) gebakken wordt. PKN diapositief DSC_7860. Locatie niet bekend.

Snelroeien. Op de achtergrond Wondiwoi gebergte. Wondiwoi, Wandammen, Wandamen, Teluk Wondama, Cenderawasih. PKN diapositief DSC_7854

De prauw wordt in Dusner (Doesner) aan land getrokken. Wondiwoi, Wandammen, Wandaman, Teluk Wondama, Cenderawasih. PKN diapositief DSC_7767

Papoea's van Kapauer, schiereiland Fak fak, dansen tjekelele. PKN diapositief DSC_7975

Fak Fak. Drie foto-afdrukken AR-P027 20210 Erfgoedcentrum Sint Agatha

Fotonegatieven Ad Delleman: 

Kokas en Mandoni, Fak-Fak 1962 

Foto-afdrukken Jan Theo van Logchem:

Argoeni-baai 1957 

Soesoenoe (Susenu; Susunu) eiland Feternoesoe (Feternu), Argoeni-baai (Arguni-bay) Kaimana 1957. Jan Theo van Logchem, Album1-041.

Soesoenoe (Susenu; Susunu) eiland Feternoesoe (Feternu), Argoeni-baai (Arguni-bay) Kaimana 1957. Jan Theo van Logchem,  Album1-050.

Steiger Soesoenoe (Susenu; Susunu) eiland Feternoesoe (Feternu), Argoeni-baai (Arguni-bay) Kaimana 1957. Jan Theo van Logchem, Album1-044.

Buur-woning vanuit posthuis te Mojana (Moyana) bij vloed 1957.  Jan Theo van Logchem, Album1-056.

Bayeda Kaimana. Album1-060b Bajeda

Bayeda Kaimana. Album1-061 Bajeda

Album1-074b Warua

Album1-068b Mafua

Album1-090b Tiwara

Album1-097b bruid met guru-vrouw

Album1-099b bewoners bij hun tuinhuis - Tiwara Kaimana 1957

Album1-115b Kokoroba

Kampong Argoeni (Arguni) te Kokas. PKN diapositief DSC_8040

Kleurendia's marinier Henk J. van Vuuren:

    Kaimana 1959

Vuuren-1-2-002b Kaimana 1959. Van Vuuren laat een kaketoe water drinken. Rechts N.N.

Vuuren-1-1-011 Kaimana 195

Vuuren-1-1-010b Kaimana 1959

Vuuren-3-2-012 Kaimana 1959 

Vuuren-1-1-009 Kaimana 1959