Papua Barat Daya - Zuidwest Papoea

Nederlands Nieuw-Guinea 1916. Papua Barat West-Papoea

Nederlands Nieuw-Guinea 1916. Papua Barat West-Papoea CC-BY-SA Utrechts Archief

Papua Barat Daya (Zuidwest-Papoea): De Maritieme Grens en de Culturen van de Vogelkop

De in 2022 opgerichte provincie Papua Barat Daya omvat het uiterste westen en de zuidwestelijke 'Vogelkop' van het eiland Papoea. Historisch gezien is deze regio een van de oudste contactzones van het eiland. De strategische ligging aan de maritieme handelsroutes zorgde ervoor dat inheemse gemeenschappen al vroeg – ver voor de intensieve twintigste-eeuwse pacificatie door het Nederlandse bestuur en de christelijke zending – in aanraking kwamen met externe invloeden uit de Molukken en het sultanaat Tidore.

Gedreven door de feitelijk overgeleverde beeldbronnen binnen ons archief, ordent deze pagina het beschikbare – zij het historisch beperkte – beeldmateriaal rondom de twee dominante ecologische en culturele zones van Zuidwest-Papoea:

  • De Raja Ampat-archipel: Maritieme Logistiek en Eilanddorpen
    Dit maritieme landsgedeelte wordt gekenmerkt door kustgemeenschappen en eilanddorpen (zoals Arborek, Arefi en Makmak). Het schaarse historische beeldmateriaal, onder meer afkomstig uit de collecties van cineast Piet ter Laag (1961) en H. Woldendorp (ca. 1958), documenteert de kustarchitectuur op palen, traditionele ambachten zoals het weven van matten, en de constructie van zeewaardige handelsprauwen (wairon). Tevens tonen de beelden vroege technologische aanpassingen, zoals een inheemse smidse op het strategische bestuurseiland Sorong-Doom.

  • Het Binnenland van de Vogelkop: De Wereld van de Maybrat en Tehit
    Zodra men de kustplaatsen zoals Sorong en Inanwatan verlaat, betreedt men het dichtbeboste binnenland rondom de Ayamaru- en Aitinyo-meren. Hier staat de materiële cultuur centraal van onder meer de Maybrat (Meybrat) en de Tehit. De fotocollectie – verrijkt door vroege opnames van gouvernementsarts Jan Arie van der Hoeven (1949), piloot Henny van de Kerkhof (ca. 1975), en doopsgezind zendeling Herbert Marcus (1950-1961) – documenteert specifieke cultuurelementen. Hiertoe behoren de traditionele boomhutten architectuur, de rituele status van de medicijnmannen (wofles), de opvoering van ceremoniële dansen, en de prekoloniale praktijken rondom de secundaire dodenbezorging (de knekelheuvels).

Hiaten in het beeldarchief

Binnen de structuur van dit erfgoed document, dat strikt is opgezet rondom feitelijk overgeleverde beeldbronnen, vormt Papua Barat Daya een relatief bescheiden hoofdstuk. Grote delen van het onherbergzame binnenland van de Vogelkop en specifieke lokale subgroepen zijn in de vroege koloniale periode fotografisch ondergedocumenteerd gebleven.

Het ontbreken van diepgravende etnografische beschrijvingen voor bepaalde districten is dan ook een direct gevolg van deze visuele leegte, en impliceert geen rangorde in historische betekenis. Overeenkomstig onze missie om dit kwetsbare erfgoed te bewaren voor de huidige generaties Papoea's en onderzoekers, blijft ons platform permanent openstaan voor historische aanvullingen.

Raja Ampat

Salawati, Raja Ampat archipel. Achille Raffray Voyage en Nouvelle-Guinee 1876-1877 Le Tour du Monde XXXVII 1879 - 006

Piet ter Laag (fotograaf/cineast)

Diapositieven Raja Ampat  1961:

Raja Ampat eilanden. Piet ter Laag 209-6-107

Prauw op zee. Piet ter Laag 209-6-104

Vrouw schept water uit de prauw. Piet ter Laag 209-6-111

Raja Ampat. Piet ter Laag 209-7-25

Piet ter Laag 209-6-091

Matten maken: bladstroken worden met bamboegaren aan mekaar genaaid. Piet ter Laag 209-7-029 

Vlechtwerk Raja Ampat eilanden. Piet ter Laag 209-7-033 

H. Woldendorp

Diapositieven Raja Ampat ca 1958:

Dorpsstraat Makmak 1958. Raja Ampat. Diapositief H. Woldendorp 1-3-062

Sudombok 1959. Diapositief H. Woldendorp 1-5-133 

Arefi 1957. Raja Ampat. Diapositief H. Woldendorp 1-3-060 

Arborek, Raja Ampat 1957. Diapositief H. Woldendorp 1-2-037

Bagun (Sorong regency) 1959. Diapositief H. Woldendorp 1-1-015

 Medicijnmannen (wofles) 1959. Diapositief H. Woldendorp 1-3-094

PKN (Protestantse Kerk Nederland)

Papoea smidse op strand Sorong-Doom. PKN diapositief DSC_7815 

30 April feesten op Doom 1954. PKN diapositief DSC_8123

Na de varkensjacht. PKN diapositief DSC_8147

Handelsprauw. PKN diapositief DSC_7899

Prauwen op het strand te Mambor (Raja Ampat?). PKN diapositief DSC_8166

Binnenland

Kaarten uit: MENSEN VAN DE AYFAT, Ceremoniële ruil en sociale orde in Papua, Indonesia J.M. Schoorl 1979. 

Boomhuis bij Ayamaru Maybrat 1932 CC-BY-SA TM-ALB-0650-128 NMVW

Een medicijnman (wofle) bij Aitinyo, Maybrat 1952. CC-BY-SA TM-10008356 NMVW 

Henny van de Kerkhof (piloot)

Diapositieven Ayawasi, Maybrat ca 1975:

Ayawasi - Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 009b

Ayawasi - Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 016b

Ayawasi - Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 009b

Ayawasi, jong geïnitieerden. Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 022b

Ayawasi, oudere vrouw keert terug van de tuin - Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 070b2

Ayawasi - Henny van de Kerkhof - Vogelkop d2 - 031b

Jan Arie van der Hoeven (gouvernementsarts)

Afdrukken Puragi, Ayamaru, Aitinyo ca 1949:

Puragi Matemani, Sorong Selatan. Jan Arie van der Hoeven ca 1949

Puragi Matemani, Sorong Selatan. Jan Arie van der Hoeven ca 1949

Ajamaru '49. Ayamaru Maybrat, Foto Jan Arie van der Hoeven 1949

Ajamaru '49. Ayamaru Maybrat, Foto Jan Arie van der Hoeven 1949

Ayamaru Maybrat 1949. Foto Jan Arie van der Hoeven

Ayamaru Maybrat 1949. Foto Jan Arie van der Hoeven

Ajamaru 1949.  Ayamaru, Barat Maybrat. Jan Arie van der Hoeven.

Knekelheuvel Ajamaru 1949. Ayamaru, Barat Maybrat. Jan Arie van der Hoeven.

Doodskoppen Aitinyostreek. PKN diapositief DSC_8055

Aitinyo danshuis, Barat Maybrat West-Papoea. Jan Arie van der Hoeven 1949

Papua Barat Daya ca 1949 - Diapositief Jan Arie van der Hoeven 015-a-b

Herbert Marcus

Herbert Marcus verbleef samen met zijn echtgenote dr. Hermina Frederika van den Nieuwenhuizen in de periode 1950 tot 1961 in het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea, dat nu West-Papoea genoemd wordt. Herbert was daar werkzaam als doopsgezind zendeling en Mieneke als arts.

Op 1 oktober 1950 werd het ressort Inanwatan officieel als zendingsgebied opgedragen aan Marcus. Dit district besloeg qua oppervlakte ongeveer een derde van Nederland. Het had een bevolking van 50.000 Papoea's, waarvan de meeste behoorden tot de stammen Mybrit en Tehit. De Hervormde Kerk had al vele jaren zendingswerk in dit gebied verricht. In 1950 waren er twaalf gemeenten en 24 zogeheten zendingsposten. Er waren ook een aantal scholen, die gesubsidieerd werden door de Nederlandse regering en beheerd werden door zendelingen. In het begin woonden Herbert en Mieneke in het kustdorp Inanwatan gelegen aan de zuidkust van de Vogelkop. Later verhuisden ze naar Ajamaru, ongeveer 34 kilometer verder naar het noorden. Tijdens die verhuizing werd Mieneke onwel door malaria en moest ze gedragen worden. Nog later ging men naar Teminabuan, zo'n 80 kilometer ten noorden van Inanwatan. Daar verbleven ze nog het langst in Nederlands Nieuw-Guinea.

Uit: De Marcus Zending in Nederlands Nieuw-Guinea pag 264. Gerlof Homan 2012 

Diapositieven Inanwatan, Ayamaru en Teminabuan, Sorong Selatan 1950-1961: 

Marcus-A-1-002

Diapositief Marcus-A-1-004 

Marcus-A-1-006

Marcus-A-1-012

Marcus-A-1-015

Marcus-A-1-016 

Marcus B-1-025

Marcus-B-1-029

Marcus-B-1-031 

Marcus-B-1-032 

Marcus-B-008

Marcus-B-009 

Marcus-B-011

Marcus-B-014

Marcus-B-015 

Marcus-C-2-006