Papua Pegunungan: Tolikara / Lanny Jaya / Mamberamo Tengah / Jayawijaya / Yalimo / Yahukimo / Nduga

Deel III

Deel I - Vroegste opnames 1909-1910 van de Nduga; de Lani en de Dem (1920-1922); de Dani: dorpsinrichting en huizenbouw; agricultuur; zoutwinning; vervaardiging van textiel.

Deel II - De Dani: varkensfeest (Wam Mawe / Bakar Batu); lijkverbranding (Ima Wusan); louteringsritueel; mummies.

Deel III - De Dani: oorlogsvoering en materiële cultuur (lichaamsdracht, versiering, status); fotodocumentatie van de Yali; krantenknipsels en literatuur (oa 'De Bergpapoea's en hun woongebied' van C.C.F.M. Le Roux 1948-1950).

Map Central New-Guinea. Cannibal Valley, page 277. Arthur T. Hitt 1962. 

De zeven regentschappen (kabupaten) Tolikar, Mamberamo Tengah, Yalimo, Lanny Jaya, Jayawijaya, Nduga en Yahukimo in de Centrale Hooglanden van Papoea zijn cultureel en etnologisch wezenlijk van elkaar te onderscheiden. Hoewel de buitenwereld de bewoners van deze berggebieden historisch vaak op één hoop veegde als "bergpapoea's", vallen de regentschappen uiteen in verschillende grote, trotse taalgroepen en stammen. Hun onderlinge verschillen komen tot uiting in taal, sociale structuur en traditionele kleding. 

Overzichtskaartje van stammen en talen der bergpapoea's van West Centraal Nieuw-Guinea. Figuur 12 Le_Roux_1950_II_Bergpapoeas - Stammen Berggebied Nederlands Nieuw-Guinea

Etnologische verdeling per regentschap

De zeven regentschappen laten zich indelen naar de dominante inheemse bevolkingsgroepen die er wonen:

  • Jayawijaya: Dit is het hartland van de Dani (of Hubula). Zij bewonen de brede, vruchtbare Baliemvallei en behoren tot de meest talrijke en bekende groepen van de hooglanden. 

  • Lanny Jaya en Tolikara: Deze gebieden worden gedomineerd door de Lani (historisch door westerse missionarissen ook wel de 'Westelijke Dani' genoemd). Hoewel verwant aan de Dani, vormen zij een taalkundig en cultureel aparte groep. 

  • Yalimo: Dit is het thuisland van de Yali. Zij wonen in de ruigere bergen ten oosten van de Baliemvallei en verschillen fysiek en cultureel sterk van hun westerburen. 

  • Mamberamo Tengah: Dit overgangsgebied vormt de grens tussen de hooglanden en het laagland. Hier wonen onder andere de Walak-bevolking en groepen die verwant zijn aan de Lani. 

  • Yahukimo: Dit is een enorm, etnisch zeer divers regentschap. De naam is een acroniem van de vier grootste stammen die er wonen: de Yali, Dani (Hubula), Kime, en Moni. Het zuidelijke deel strekt zich uit tot in het laagland, waar compleet andere culturen (zoals de Momuna) leven.

  • Nduga: Dit geïsoleerde, bergachtige regentschap is het leefgebied van de Nduga-stam voorheen Pesechem of Pesegem  genoemd. Zij zijn cultureel verwant aan de Lani en Dani, maar hebben een volledig eigen identiteit, taal en geschiedenis van strikte onafhankelijkheid. Het grondgebied van de Nduga grenst aan de Dani en Lani in het noorden, de Asmat in het zuiden, de Damal in het westen en de Ngalik in het oosten.

Deze pagina toont hoofdzakelijk beeldmateriaal en documentatie van de Dani bevolking afkomstig uit het archief van de Minderbroeders Franciscanen (OFM). Van de overige hierboven genoemde stammen is helaas weinig historisch beeldmateriaal bewaard gebleven.

Oorlogsvoering 

Uitkijkpost Baliem 1970. Donkers a2-f130F-f017 

Donkers a2-f130F-f012 

Bob Schijns Baliem-18-008 

De Dani leefden in een cultuur waarin rituele stammenoorlogen en plotselinge overvallen tussen rivaliserende confederaties aan de orde van de dag waren.  Om de eigen akkers en dorpen te beschermen, bouwden de Dani hoge platforms (atata) in bomen (vaak naaldbomen zoals de Casuarina of Araucaria) of op hoge palen. Vanaf deze beschutte vlonders konden jonge krijgers de omgeving in de gaten houden en naderende vijanden vroegtijdig signaleren.

Dead Birds, een Amerikaanse documentairefilm uit 1963 van Robert Gardner over de rituele oorlogsvoering van de Dugum Dani, een volk dat in de Baliem-vallei woont in de huidige provincie Hoogland Papoea, Pegunungan Tengah.

"Hoewel stilistisch indrukwekkend, is Dead Birds bekritiseerd vanwege de authenticiteit. De personages die in de film spreken, worden nooit ondertiteld, en zelfs dan is de stem niet altijd wat het lijkt. Wat het publiek als de stem van Weyak ervaart, is in werkelijkheid een nasynchronisatie van Karl G. Heider die Dani spreekt. Gardner zelf sprak geen Dani, dus al zijn interpretaties van de gebeurtenissen zijn indirect. De gevechtsscènes bestaan ​​uit vele opnames van verschillende veldslagen die aan elkaar zijn geplakt om de indruk van een chronologische samenhang te wekken. De schijnbare continuïteit komt voort uit de nasynchronisatie van het geluid, en in feite is al het geluid in de film nasynchronisatie. Heider geeft zelf in zijn boek Ethnographic Film toe dat sommige gevechtsscènes niet in de juiste volgorde zijn gemonteerd en afgewisseld met een scène van de vrouwen bij het zoutmeer, die op een ander moment dan de gevechtsscènes is gefilmd."

Archive.org

Bob Schijns diapositieven Baliem-mensen-001

Vier Dani uitgedost en toegerust voor een formele rituele strijd (waim). 

Twee prominente Dani-krijgers (alliantieleiders) dragen de traditionele muts van koeskoesbont, bekroond met een fel rood-geel gekleurde lori (papegaaiachtige). De opwaartse staart van de vogel symboliseert mannelijke alertheid en trots. Als ultiem statussymbool is de hoofdtooi voorts verfraaid met een meterslange pronkveer van de paradijsvogel. Tijdens het rennen en ontwijken van pijlen boog deze veer wild mee, wat een hypnotiserend effect had op de vijand en het richten voor vijandelijke boogschutters bemoeilijkte. De door de middelste krijger gedragen lange plumeau van witte veren (afkomstig van de Gele Kuifkaketoe) diende als de 'militaire standaard' of clanvlag tijdens de chaotische massa-gevechten. Aan de hand van deze hoog boven de menigte uitstekende wuivende witte veren wisten de krijgers in de linies exact waar hun leider zich bevond en wanneer zij moesten oprukken of terugtrekken.

Bob Schijns diapositieven Baliem-mensen-003 

Binnen de strikte, rituele oorlogsvoering van de Dani (zoals ook gedocumenteerd in de film Dead Birds), speelden vrouwen een heel specifieke en cruciale rol aan de zijlijn van het slagveld. Haar uitzonderlijke mannendracht en de koninklijke opsmuk hebben een diepe, strategische en symbolische betekenis: 

Tijdens een formele rituele strijd (waim) stonden de vrouwen en meisjes op de heuvelruggen en langs de randen van het slagveld te kijken. De vrouw van de alliantieleider fungeerde als de levende vlag of bezieler van haar clan.

Door zich te sieren met de absolute topstukken van haar man (de koeskoes-bontmuts bekroond met de lori-vogel, de walimo en kwast van gele paradijsvogelveren) straalde zij de totale macht, rijkdom en onoverwinnelijkheid van haar familie uit naar de eigen krijgers én naar de vijand. Haar aanwezigheid in deze koninklijke dracht spoorde de mannen aan om tot het uiterste te vechten om haar en de eer van de clan te beschermen.

    De walimo (of wopok) om haar hals en de paradijsvogelveren vertegenwoordigen het grootste kapitaal van de alliantie. Door deze kostbaarheden fysiek mee te nemen naar de rand van het slagveld, gaven de Dani een krachtig signaal af aan de vijand: "Wij zijn zo rijk en zelfverzekerd dat we onze schatten openlijk durven te tonen tijdens de strijd." Het was een ultieme provocatie.

      Dat zij een yokal (de rok voor de getrouwde, volwassen vrouw) combineert met de koeskoesmuts en de lori (die exclusief aan mannelijke leiders zijn voorbehouden), is een rituele inversie (omdraaiing). Wanneer de mannen in de frontlinie stonden te vechten, nam zij symbolisch de spirituele bewaking van het dorp en de clan op zich. Zij droeg de symbolen van de mannelijke autoriteit om de geesten van de voorouders (mokat) gunstig te stemmen en de strijdende mannen te zegenen met geluk en bescherming

      Huub Zwartjes fotoafdrukken album3-134-012 

      De verenkraag die deze Dani's dragen wordt een bali-sege genoemd. De veren zijn afkomstig van inheemse roofvogels en wouwen uit de bergbossen van Papoea, zoals de Gevlekte Kiekendief of specifieke inheemse buizerd- en valkensoorten. Omdat roofvogels snelle, dodelijke en gerespecteerde jagers zijn, droeg de leider deze veren om de spirituele kracht, alertheid en jachteigenschappen van de vogel op zichzelf over te dragen.

        De veren worden niet los gedragen, maar zijn dakpansgewijs aan de achterzijde van een gevlochten halsband van boombastvezels genaaid.

        De veren wijzen schuin naar achteren en beneden, waardoor ze de nek, de trapezius-spieren en de bovenrug bedekken. Wanneer de leider of krijger voorovergebogen op het strijdperk stond, of ritmisch meedanste tijdens de etai (overwinningsdans), waaiden deze veren als een soort natuurlijke roofvogelvleugel op zijn rug omhoog. Dit gaf hem een breder, imposanter en roofvogel-achtig silhouet dat angst inboezemde bij zijn tegenstanders.

          Net als de koeskoesmutsen en de walimo (schelpenbanden) behoort de bali-sege tot de heilige, ceremoniële schatten van de clan. Het kledingstuk werd tussen de oorlogen en feesten door zorgvuldig opgeborgen in de geheime ruimtes van de pilamo (het mannenhuis).

          Huub Zwartjes fotoafdrukken album3-134-007 

          Foto boven: Aan de peniskoker (holim) hangt de ceremoniële Dani-oorlogskoteka, door de Dani een suwdi genoemd, het teken van de 'Ap Kain' (Clanleider) dat zijn uitzonderlijke status als topkrijger toonde Het is een met de hand gemaakte kwast-pluim waarvan het kegelvormige, harige deel is gemaakt van de goudbruine of donkere vacht van de koeskoes (de inheemse boom-buidelrat). Het contrasterende witte kwastje aan het brede uiteinde is varkenshaar van een wit varken of het donsveer van de Gele Kuifkaketoe.

            Binnen de Dani-oorlogscultuur was de peniskoker niet zomaar een kledingstuk, maar de visuele as van de mannelijke kracht en agressie. Een lange, steil omhoog staande koker diende om de man optisch groter en dominanter te maken. Tijdens het rennen, sprinten en het uitvoeren van schijnaanvallen op het slagveld van de waim slingerde dit koeskoes-kwastje wild en onvoorspelbaar heen en weer en creëerde een flitsend en bewegend doelwit dat de aandacht weg trok van het lichaam van de krijger waardoor vijanden mis schoten.

              Bob Schijns Baliem-afdrukken-016 

              Bob Schijns diapositieven Baliem - mensen -011 

              Door de peniskoker met een sterk koordje langs het lichaam schuin naar de linkerschouder te laten lopen, bleef de rechterkant van het bovenlichaam vrij van obstakels en kon de krijger ongehinderd en in een fractie van een seconde pijlen pakken, spannen en afschieten of, zoals we hierboven zien, de speer hanteren. Ingeval de koteka juist tegen de rechterschouder zit vastgebonden was de krijger vrijwel zeker linkshandig.

              Onder de net boven de biceps gedragen banden (segan) bevinden zich paradijsvogelveren die tijdens de waim bij het spannen van de boog of het zwaaien met en werpen van de speer de armen van de krijger optisch dikker en krachtiger maakte en bij de overwinningsdans (etai) ritmisch meedeinden.

                  Huub Zwartjes fotoafdrukken album4-35-008

                  De meterslange speer (wano of sege) van de Dani vormde het absolute koningswapen op het slagveld van de waim (de rituele oorlog). Waar de pijl en boog werden gebruikt voor de middellange afstand, was de speer het ultieme wapen voor de beslissende man-tegen-man confrontaties aan de frontlinie.

                  Een traditionele Dani-speer is angstaanjagend lang: ze variëren gemiddeld tussen de 3,5 en wel 4,5 meter lengte. De speren worden gemaakt van uiterst hard, zwaar en stug tropisch hardhout (vaak van specifieke inheemse palmsoorten of de ijzerharde myrtaceae-familie). Door de speer zo lang te maken, kon een krijger zijn vijand letterlijk op veilige afstand houden. Op het open slagveld vormden de speervechters vaak een dichte, bewegende muur van houten punten waar de vijand moeilijk doorheen kon breken.

                    Het dikke basiseinde van de jonge boomstam of tak vormt de voorzijde. Dit deel wordt met behulp van vuur en stenen schrabbers minutieus geslepen tot een vlijmscherpe, massieve, vierkante of ronde punt. Het hout wordt in het vuur 'gehard' waardoor de punt bijna zo hard als metaal wordt. Het achterste uiteinde loopt heel slank en spits toe, wat zorgt voor een perfecte balans tijdens het dragen en stoten.

                      In de film Dead Birds (zie boven) is prachtig te zien hoe deze speren worden gehanteerd. Ze werden in de regel niet geworpen zoals een speer bij de atletiek. Omdat ze zo zwaar zijn, zou een geworpen speer te snel grond raken en direct een kostbaar wapen aan de vijand schenken.

                      De speer werd met twee handen stevig onder de arm geklemd en gebruikt als een lans om mee te stoten. Krijgers renden in sprints naar voren, deden een snelle uitval (stoot) en trokken zich direct weer terug achter de linie van hun eigen boogschutters. Alleen in zeldzame gevallen van totale omsingeling, of wanneer een vijand al gewond op de grond lag, werd de speer van korte afstand met een krachtige worp gegooid.

                        Diapositieven Bob Schijns Baliem - 013 

                        De bladeren die de belangrijkste clanleden in de hand houden op het strijdperk, bestaat uit de bladeren van de kruipende varen of heel specifiek de varenbladeren (in de Dani-taal vaak aangeduid als gusi of elgusi). Soms werden deze gevlochten in combinatie met de bladeren van een specifieke ficus- of crotonsoort.

                        Deze groene kransen of bossen bladeren zijn absoluut niet willekeurig gekozen; ze dragen twee fundamentele spirituele en rituele functies tijdens de waim (de oorlog):

                        1. De 'Etai'-overwinningskrans (Het vieren van succes)

                        Wanneer een krijger aan de frontlinie een vijand had gedood of verwond, barstte aan de zijlijn direct de etai (de overwinningsdans) los waarbij de leider en zijn vrouw deze specifieke bladerkransen ritmisch in de lucht zwaaiden en schudden terwijl ze over het veld renden.

                          2. Spirituele bescherming en het 'vangen' van de geest (Mokat)

                          Dit is de diepste, religieuze reden dat de vrouw en de leider deze kransen vasthielden. De Dani geloofden dat wanneer er op het slagveld iemand stierf, de rusteloze geest (mokat) van de overledene direct over het strijdperk zwierf. Deze geesten waren extreem gevaarlijk en wraakzuchtig voor de levenden.

                          De bladeren als schild: Bepaalde varen- en ficusbladeren bezitten in de traditionele Papoeageneeskunde de spirituele eigenschap om gevaarlijke energieën te neutraliseren of te 'koelen'.

                          Door de bladeren in de hand te houden, creëerden de leider en zijn vrouw een rituele barrière. Mocht de geest van een gedode vijand proberen hen aan te vallen of te bezeten, dan fungeerden ze als een afleider of een spirituele 'vliegenvanger' die de negativiteit absorbeerde en weghield van hun eigen lichaam.

                            Bob Schijns diapositieven Baliem-mensen-012 

                            Het uitsteken van de tong door een Dani-krijger aan de frontlinie van een waim (rituele strijd) is een van de meest agressieve en klassieke vormen van psychologische oorlogsvoering binnen hun cultuur. Het is een universeel en diep geworteld gebaar van extreme provocatie, spot en doodsbedreiging.

                            Materiële cultuur: lichaamsdracht, versiering en status

                            Henny van de Kerkhof diapositieven Baliem DII -131 

                            Baliem 1956. Piet ter Laag diapositieven 209-1-149 

                            Dani vrouw met badi-badi. Bob Schijns Baliem-009 

                            Een veel gedragen sierraad is de badi-badi: een verfijnd gevlochten halskraag met als blikvanger een groot, centraal hangend deel van de Melo-schelp bevestigd aan een kraag waarin in verloop (dégradé) kleinere, rechthoekig geslepen deeltjes van de Melo-schelp rondom naar buiten steken. De gevlochten kraag is meestal bezet met éen of meerdere rijen nassa-schelpjes.

                            Ndani man met wopok of walimo, ook wel 'Dani stropdas' genoemd. Baliem 1956-1958. Piet ter Laag diapositieven 209-1-078 

                            Man met wopok of walimo. Bob Schijns diapositieven Baliem-z-002 

                            NG-D4--020 Dani met mondharp in een armband gestoken, een dissel vasthoudend en op de borst een wopok dragend.

                            Donkers a2-f130-f001/004 

                            Een specifiek borstsieraad van de Dani (Ndani) is de wopok of walimo. In de westerse literatuur en door reizigers wordt het vanwege de vorm en de manier van dragen ook wel aangeduid als de Dani-stropdas (Dani necktie). 

                            De wopok of walimo bestaat uit een lange, smalle, geweven mat van plantaardige vezels waarop tientallen kleine nassaschelpjes (Nassa) in strakke, horizontale rijen heel dicht op elkaar zijn genaaid. Aan de bovenzijde zit een halsband die vaak is versierd met grotere kaurischelpen (Cypraea) om het sieraad rond de nek te knopen. 

                            Voor de Dani was de wopok veel meer dan een decoratief sieraad. De Dani geloven dat de ziel (edai egen) zich vlak onder het borstbeen bevindt. De zware mat van schelpen diende als een spiritueel en fysiek schild om de ziel te beschermen tegen boze geesten (gawi) en rondvliegende vijandelijke pijlen tijdens stammenoorlogen. 

                            Schelpen waren in de hooglanden van Nieuw-Guinea (ver van de kust) extreem zeldzaam en kostbaar. Het dragen van een brede, lange wopok met veel schelpen was voorbehouden aan belangrijke mannen (Big Men) en succesvolle krijgers. Daarnaast deden de losse schelpen of complete sieraden dienst als traditioneel betaalmiddel, bijvoorbeeld bij het betalen van de bruidsprijs of varkensruil.

                             Bob Schijns diapositieven Adatfeesten-061

                            Baliem 1966. Jules Camps diapositief IrianJaya2 - 125 -009 

                            Het dragen van de koeskoesmuts met de opgerichte lori, was het visuele prerogatief van de ap kain. Het vertelde iedereen op het dorpsplein in één oogopslag: hier staat de man die de allianties smeedt en de vrede bewaart. 

                            Dani man met muts van koeskoesbont. Baliemvallei 1958-09. Piet ter Laag diapositieven 209-1-080

                            Dani mannen uit het Tiom gebied van wie de man rechts op de opname het deksel van een sardineblik als blikvanger draagt. Baliemvallei 1958-09. Piet ter Laag diapositieven 209-1-052 

                            Bob Schijns diapositieven Adatfeesten-142

                            Dani of een nauw verwante groep uit de Centrale Hooglanden van West-Papua, zoals de Lani.

                            Het geelkleurige pantser rond de romp is een traditioneel gevechtsharnas (kuras) van de Dani.

                            Dit pantser werd uiterst strak en vernuftig gevlochten van rotan en sterke plantenvezels. Het was ontworpen om de vitale organen (onderbuik, borst en rug) te beschermen tegen vijandelijke pijlen en speren tijdens stammenoorlogen. 

                            De opvallende gele kleur is de natuurlijke kleur van de gedroogde stengels van een specifieke gele orchidee (Dendrobium). De Dani vlochten deze felgele vezels decoratief om de buitenkant van het rotan harnas heen. Omdat rotan en orchideeënvezels door de jaren heen verbleken of bruin worden, toont een heldergeel pantser op een foto uit die tijd aan dat het harnas toen relatief nieuw of uitstekend onderhouden was. 

                              De kasuaris-hoofdtooi met witte veertjes: De diepzwarte, borstelige veren van de kasuaris (een grote loopvogel) werden op een strak gevlochten mutsje van boomvezels gemonteerd. Dit gaf de drager een imposant en intimiderend uiterlijk. Aangebrachte plukjes witte donsveertjes (vaak afkomstig van de kaketoe of de reiger) aan de uiteinden van de donkere kasuarisveren was een veelgebruikte techniek om contrast en beweging aan de tooi te geven. Wanneer de man bewoog of danste, wuifden de witte puntjes mee, wat een prachtig visueel effect gaf. 

                              Vrouwen en meisjes Baliem 1966. Jules Camps diapositief IrianJaya2 -125-003 

                              Vrouwen met yokal, een door getrouwde vrouwen gedragen rok of gordel bestaand uit horizontaal hangende koorden van gevlochten orchideeënvezels die laag op de heupen hangt. Waarschijnlijk wordt hier de Wano uitgevoerd (het vieren van de overwinning of vrede)

                              Wanneer mannen een overwinning vierden of een alliantievrede sloten, vormden de vrouwen een dichte, compacte menigte en renden ze in cirkels of in banen in een grote, golvende groep over de open vlaktes of het centrale dorpsplein heen en weer.

                              Tijdens het rennen stootten de vrouwen een heel specifiek, hoog en ritmisch keelgeluid uit (een soort trillende vreugdekreet of ulu-lopen), dat synchroon liep met het stampen van hun voeten op de grond.

                                Door de rennende, verende beweging zwaaiden de koorden van de sali (bij de jonge meisjes) en de zware banden van de yokal (bij de getrouwde vrouwen) ritmisch heen en weer wat een prachtig, dynamisch effect teweegbracht dat symbool stond voor vrouwelijkheid, vitaliteit en trots. Ook de grote noken (draagnetten) die over hun rug hingen, deinden krachtig mee op het ritme van de rennende menigte.

                                Baliem 1966. Jules Camps diapositief IrianJaya2 - 125 -007

                                Baliem 1966. Jules Camps negatieven IrianJaya2-150-012 

                                 Baliem 1966. Jules Camps diapositief IrianJaya2-125-017 

                                Vrouw met yokal, diverse draagnetten (bilums) en speer. De combinatie van de yokal (getrouwde status) en de gelaagde noken over haar schouders en rug is de traditionele rouwdracht voor Dani-vrouwen.

                                Dat de vrouw een speer bij zich heeft kan verschillende redenen hebben. Tijdens herdenkingsrituelen of begrafenissen van belangrijke krijgers of alliantieleiders houden de vrouwelijke familieleden soms de wapens (zoals de speer) van de overledene vast. Dit doen zij als eerbetoon, of om de speer ritueel te tonen tijdens de klaagzangen en dansen rondom het lijk of de crematieplaats. Ook kan een vrouw die in het dorp met een speer in de hand werd gefotografeerd, op wacht staan tegen dieven of indringers, wanneer de mannen afwezig waren. Maar vermoedelijk hebben we hier met een geënsceneerd portret te maken. Als missionaris was Jules Camps gefascineerd door de materiële cultuur. Het gebeurde in die tijd geregeld dat een fotograaf een lid van de stam vroeg om bepaalde iconische attributen (zoals een prachtige, lange handgemaakte speer) vast te houden voor een statig portret, om zo de verschillende elementen van de cultuur in één compositie te vangen. 

                                  Ndani moeders en kinderen verpozen zich in het gras. Baliem 1970. Donkers diapositieven a2-f130A-003

                                  Donkers a2-f130A-007 

                                  Baliem 1956 Meisje drinkt uit kalebas. Piet ter Laag diapositieven 209-1-108  

                                  In de Baliemvallei was het halen van drinkwater uit de rivier een taak die primair op de schouders van de vrouwen en jonge meisjes rustte. Terwijl de zware ladingen zoete aardappelen in de noken (draagnetten) op de rug werden gedragen, hielden de meisjes deze grote, vederlichte (maar met water gevulde) tali's in hun handen of droegen ze aan een touwtje met zich mee.

                                  Botanisch gezien is deze grote fleskalebas (Lagenaria siceraria) exact dezelfde plantensoort waarvan de Dani-mannen hun wereldberoemde koteka (peniskoker) maken. De Dani waren meesters in het manipuleren van de groei van deze kalebassen. Door zandzakken of gewichten aan de groeiende vrucht te hangen, of de plant op een specifieke manier op te binden, konden ze de vorm sturen. Voor een koteka wilden ze een lange, smalle en rechte kalebas. Voor de tali (de waterkaraf) lieten ze de vrucht juist uitzetten tot een grote, dikbuikige fles met een natuurlijke handgreep of schenkhals. 

                                    De diepe, glanzende paarsrode kleur van de tali op de foto is het resultaat van intensieve traditionele bewerking. Nadat de rijpe karaf-kalebas was geoogst, werd deze uitgehold en boven een smeulend houtvuur in de honai te drogen gehangen. De opstijgende rook en het roet gaven de buitenkant een natuurlijke beschermlaag tegen schimmels. Vervolgens werd de kalebas ingesmeerd met een mengsel van rode okerklei en varkensvet. Dit polijsten zorgde ervoor dat de fles waterdicht werd en gaf het die kenmerkende, diep paarsrode glans.

                                      Negatieven IrianJaya2 -146-003

                                      Naast de aan één oog blinde Dani twee kalebassen die een flinke watervoorraad zullen herbergen. Op het stro ligt een schat aan schelpenbanden.

                                      Huub Zwartjes afdrukken album3-134-010 ca1990

                                      De meest kostbare en spiritueel geladen objecten van een Dani-clan, tijdelijk uit de geheime opslagplaats van de pilamo gehaald. Binnen de Dani-cultuur heeft deze specifieke verzameling objecten een diepe, gelaagde betekenis:

                                      1. De betekenis van de objecten op het rek

                                      De mitak (antropologisch vaak gespeld als mikak) is een grote, kostbare, ovale halssierplaat gemaakt van de Bailer-schelp (Melo melo). Deze grote zeeschelpen waren historisch gezien de absolute 'honderdguldenbiljetten' van de Baliemvallei. Het bezit van meerdere mitaks gaf de clan een enorme politieke en economische status.

                                      De schelpenkoorden (jetak of mege): Dit zijn de gevlochten banden waarop lange rijen kaurieschelpen zijn genaaid. Dit is het traditionele schelpengeld. Dit geld werd gebruikt voor de meest cruciale transacties in het leven: het betalen van de bruidsprijs, het compenseren van een bloedschuld na een oorlog, of het aankopen van varkens tijdens een Wam Mawe.

                                      De bogen en pijlenbundels: Deze pijlen stonden niet zomaar tegen het rek; ze vertegenwoordigen de defensieve macht en de geschiedenis van de alliantie. Vaak zaten hier ook 'heilige' pijlen bij waarmee in het verleden legendarische vijanden waren gedood, of pijlen die gebruikt waren bij rituele offers.

                                      De kwast van Kasuarisveren: De kasuarisvogel geldt in heel Papoea als een magisch, krachtig en gerespecteerd dier. De dichte, zwarte kasuarisveren werden door topkrijgers gedragen als ceremoniële hoofdtooi. Als plumeau aan het rek fungeert het als een spirituele reinigingsbezem. Tijdens ceremonies gebruikt de alliantieleider (ap kain) deze verenkwast om ritueel over de schelpen en de mannen te zwaaien om kwade invloeden of ziektegeesten te verjagen.

                                        2. Waarom staat dit rek daar opgesteld?

                                        In de jaren '90 toen deze opname gemaakt werd was het toerisme in de Baliemvallei weliswaar in opkomst, maar de opstelling die pater Zwartjes fotografeerde is puur traditioneel. Dit rek werd buiten de pilamo opgericht tijdens een kapitaalinspectie of een alliantieverzoening:

                                        Balans opmaken: Voordat een groot varkensfeest of een massabruiloft begon, moesten de dorpsoudsten de 'schatkist' van de gemeenschap inspecteren. Alle families brachten hun mitaks en schelpenkoorden naar buiten om ze op het rek te hangen. Zo kon de alliantieleider letterlijk tellen of de clan over voldoende kapitaal beschikte om de bruidsprijzen en de openstaande bloedschulden te betalen.

                                        Getuigenis voor de voorouders: Door de rijkdom (de schelpen), de macht (de pijlen) en de spirituele kracht (de kasuarisveren) in de openlucht tentoon te stellen, lieten de Dani aan de geesten van de voorouders zien dat de clan floreerde en dat de tradities in ere werden gehouden.

                                          Pater Zwartjes heeft met deze dia de centrale bank én het defensie-arsenaal van de Dani in één compositie gevangen. Het rek toont de materiële ziel van de clan. Het feit dat dit in de jaren '90 nog op deze manier werd uitgevoerd, bewijst hoe diep deze rituele economie en tradities destijds nog geworteld waren, ondanks de moderne invloeden van buitenaf.

                                          Bob Schijns Baliem-afdrukken-012 je-stenen 

                                          Binnen de religieuze leefwereld van de Dani zijn deze stenen geen dode objecten, maar worden ze beschouwd als levende, bezielde wezens met een eigen geslacht, persoonlijkheid en spirituele kracht (kume).

                                          De Dani verdelen de heilige stenen onder in mannelijke en vrouwelijke stenen. De langwerpige, platte en gladgeslepen je-stenen (groenstenen) worden heel vaak als vrouwelijk beschouwd. Om deze vrouwelijke identiteit te bekrachtigen, binden de mannen een miniatuurversie van de yokal (het getrouwde vrouwenrokje van boombast) of een sali (het meisjesrokje van geknoopte vezels of palmblad) om het 'middel' van de steen. De steen wordt hiermee letterlijk aangekleed en behandeld als een gerespecteerd vrouwelijk lid van de clan. Het aankleden van de steen met een vrouwenrokje weerspiegelt de basis van de Dani-economie. De twee belangrijkste bronnen van rijkdom en continuïteit voor een clan zijn varkens en vrouwen (vanwege hun arbeid in de tuinen en het baren van kinderen). 

                                          Door de kostbare ruilsteen te sieren met een vrouwenrokje, smelt de waarde van het object (de steen) samen met de waarde van de mens (de vrouw). Het sieraad symboliseert daarmee vruchtbaarheid, overvloed en de geboorte van nieuw leven.

                                              Bob Schijns Baliem-afdrukken-014 je stenen 

                                              Een fascinerende blik op de start van een traditionele Dani ruil- en verzoeningsceremonie. Tegen een serie dichte, rijk gevulde draagnetten (noken), staan de heilige je-stenen schuin opgesteld. In deze netten zijn de meest kostbare bezittingen van de familie de schelpenkoorden (jetak) opgeborgen in de geheime, sacrale ruimtes van de pilamo (het mannenhuis). De langwerpige, ritueel geslepen je-stenen (heilige groenstenen of sluitstenen) die schuin tegen de dichte netten zijn geplaatst, fungeren hier als symbolische 'wachters' en markeren het begin van de ceremonie. Ze vertegenwoordigen de spirituele aanwezigheid en goedkeuring van de voorouders.

                                              Bob Schijns Baliem-afdrukken-015 je-stenen en schelpenkoorden 

                                              De onthulling en inspectie van het clankapitaal. Dezelfde grote netten liggen nu volledig leeg en netjes opgevouwen op de dorpsgrond. De kostbare je-stenen liggen  op de lege netten uitgespreid, en daar overheen zijn meterslange schelpenkoorden (jetak) zorgvuldig en ceremonieel uitgelegd. Dit is de climax van de kapitaalinspectie vlak voor een groot varkensfeest (Wam Mawe), een begrafenisritueel (Wam Ilko) of een massabruiloft.  Het kapitaal van de gemeenschap wordt geteld, gekeurd en getoond aan de gemeenschap én aan de geesten van de voorouders. Vanaf deze netten zal het schelpengeld dadelijk ritueel worden verdeeld om bruidsprijzen of openstaande bloedschulden te betalen.

                                              Zelfs in de jaren '90 waarin deze opnames gedateerd moeten worden, toen de buitenwereld en het toerisme al decennia aanwezig waren in de Baliemvallei, bleven deze specifieke handelingen rondom de je-stenen en het openmaken van de geheime bewaarnetten strikt interne, sacrale aangelegenheden. Men geloofde dat fouten tijdens deze onthulling de toorn van de voorouders over het dorp konden afroepen. 

                                              Huub Zwartjes fotoafdrukken album3-67-003b je-stenen en schelpenkoorden 

                                              Huub Zwartjes fotoafdrukken album3-66-013 man met je-steen en schelpenkoord 

                                              Hepuba (Heppuba) 1970. Donkers diapositieven a2-f130B-f007

                                              De Yali 

                                              In de vroege 20e eeuw hebben westerlingen als eerste contact gelegd met subgroepen van de Dani (Ndani) en het naburige Dem-volk in de Centrale Hooglanden van West-Papoea. Andere groepen in de dieper gelegen bergen, zoals de Yali, werden pas veel later ontdekt.

                                              De Yali leefden nog veel geïsoleerder in de ruige, steile rivierdalen ten oosten van de Baliemvallei en het eerste contact met westerlingen ontstond pas in de tweede helft van de 20e eeuw. In 1961 stichtten de Duitse missionaris Siegfried Zöllner en de Nederlandse zendeling Wim Vriend de allereerste missiepost in het Yali-gebied bij Angguruk. 

                                              H. van de Kerkhof diapositief DII -096 Yali gebied ca 1975

                                              Diapositief PKN-30-005 Yali kampong

                                              PKN dia-carrousel B-013 Yalimo dorp 

                                              Yali mannen (rechterhelft afbeelding) wonen een varkensfeest van de Dani bij. Baliem 1966. Jules Camps diapositief IrianJaya2 -125 -021 

                                              De Yali stonden destijds bekend om hun kortere postuur (vaak kleiner dan 150 cm) en hun specifieke rotan hoepelrokken.

                                              Yali mannen (afbeeldingen, diapositief collectie PKN)

                                              Traditioneel zijn de mannen van de Yali alleen gekleed met een peniskoker (humi) en rotan ringen rond de taille, deze gecombineerde kledij wordt sabiyab genoemd . Hoe meer rotan ringen, hoe meer prestige en dapperheid, aangezien rotan buiten het Yali-gebied groeide en daarom moeilijk te verkrijgen was. De rotan ring fungeert ook als vuurmaker. De humi van de Yali zijn lang en dun gemaakt van gedroogde fleskalebas en vastgezet met het rotan. Hun hoofden zijn af en toe bedekt met haarnetten, die een puntig uiteinde in de nek hebben. Ze zijn versierd met veren en bont van kasuaris, yalme, koeskoes, terwijl bont van suikereekhoorns wordt gebruikt om de punt van de peniskalebassen te versieren. De huid wordt beschilderd met klei of houtskool, en everzwijntanden worden gevormd tot kettingen of neusaccessoires. (wiki)

                                              Angguruk - Angruk ca 1965. Yali mannen verzamelen stenen voor de smoorkuil. Henk van Mastrigt diapositief Dag-38-017 

                                              PKN-30-062 Yali 

                                              PKN-30-070b Yali mannen 

                                              Een portret van Yali-mannen met hun uiterst kenmerkende, traditionele bamboe-haarversiering. Het jarenlang gekoesterde haar wordt strak ingevet met varkensvet en roet, waarna de individuele dreadlock-achtige strengen één voor één door korte, speciaal gesneden cilinders van jonge bamboe worden getrokken. Dit complexe, strakke patroon vormt een zware haarmat op het achterhoofd. Samen met de tientallen rotan hoepels (sabiyab) rond hun middel vormt dit kapsel hét ultieme statussignaal van de geïnitieerde Yali-krijger, waarmee zij zich visueel direct onderscheiden van hun Dani-buren.

                                              PKN-37-Baliem-005 Yali 

                                              Naast de bekende bamboebuisjes kenden de Yali-mannen (afhankelijk van de clan of regio) ook de techniek om hun lange, ingevette haarstrengen strak te omwikkelen met rode boomvezels of de felgekleurde gele/rode stengels van de orchideeënplant. Vrijwel identiek aan de traditie bij de Ngalum-mannen waar dit ceremoniële 'haar-foedraal' bekend staat als de kamil. Het haar wordt aan de achterzijde samengebonden en met boombast of orchideeënvezel strak ingepakt tot een stijve, meterslange of kortere, dikke punt die op de rug rust. Soms werd het uiteinde nog versierd met de staart van een buidelrat (koeskoes).

                                                Zowel de Dani- als de Yali-vrouwen zijn onafscheidelijk verbonden met hun multifunctionele draagnet, de noken (in het Yali-taalgebied vaak een sum genoemd). Hoewel de basistechniek van het met de hand knopen van boombastvezels hetzelfde is, verschilt de wijze waarop de Yali-vrouw haar netten draagt wezenlijk van de Dani-vrouw:

                                                Bij de Dani-vrouwen: de Dani-vrouw drapeert haar noken vaak in meerdere lagen over elkaar heen. De draagband rust stevig op haar voorhoofd, waarna de netzakken als een soort dikke deken direct over haar hoofd, schouders en bovenrug naar beneden hangen. De netten rusten hoog op de rug en beschermen haar nek tegen de zware, harde zoete aardappelen (hipere). 

                                                Bij de Yali-vrouwen (de sum): Omdat Yali-vrouwen de kenmerkende, wijd uitstaande rieten rokjes (kem) dragen, dragen zij hun sum (draagnet) opvallend veel langer en lager. De draagband rust eveneens op het voorhoofd, maar het net zelf is zo lang geknoopt dat het over het achterhoofd heen valt en helemaal doorloopt tot over de onderrug en de billen. De sum hangt hierdoor als een soort beschermend schild of achter-schort over de stugge rieten rok heen. 

                                                  Bovendien weven Yali-vrouwen hun grotere draagnetten vaak met bredere banen en gebruiken ze specifieke gele en rode patronen (gemaakt van gedroogde orchideeënvezels), waardoor de netten een heel andere, kleurrijkere en grovere structuur hebben dan de asgrijze of aarde-ingesmeerde rouwnetten van de Dani. 

                                                  Vrouwen en kinderen in het veld - Yali diapositief maker onbekend -016

                                                  Idem - Yali diapositief onbekend -032

                                                  De Yali-vrouwen zijn uiterst herkenbaar aan hun zeer karakteristieke stugge rieten rokje of schort, de zogeheten kem.

                                                  De kem wordt niet gemaakt van boomschors, maar van specifieke, taaie riet- of grasstengels (vaak moerasriet of varens). De stengels worden gedroogd en in korte, gelijke stukken gesneden. Deze rietjes worden heel dicht naast elkaar aan een stevige heupband geregen. Omdat de stengels van nature hol en stug zijn, vallen ze niet soepel naar beneden, maar staan ze recht overeind of vormen ze een stijf, uitstaand 'plissé'-achtig rokje. De typische okergele tot stro-achtige kleur is de natuurlijke kleur van het gedroogde riet, maar wordt soms versterkt door het materiaal te behandelen met natuurlijke gele plantensappen of lichte kleipigmenten.

                                                  Meisjes en ongetrouwde vrouwen dragen een kortere variant, terwijl getrouwde vrouwen soms langere lagen dragen of meerdere rokjes over elkaar heen binden (soms aangeduid als kem lahuog). 

                                                    Sterrengebergte met Naglum bewoners 1959. Piet ter Laag 209-3-142 

                                                    De kem van de Yali toont veel overeenkomst met de tingting van de Ngalum-vrouwen uit het oostelijk gelegen Sterrengebergte. Beide geven ze de indruk van een korte, stijve 'hoepelrok' of een gelaagde rieten franjerok.

                                                    De Yali vormen cultureel gezien de brug tussen de Dani (in het westen) en de Ngalum (in het oosten). Terwijl de Yali van de Dani de liefde voor varkensfeesten en de koteka deelden, namen ze van hun oostelijke buren (de Ngalum en de bredere Min-cultuurgroep, zie Pegunungan Bintang) de stugge rieten rokjes, de paradijsvogel-hoofdtooien en de met vezels omwonden haarstrengen over.

                                                    Literatuur:  Pathways of change, chapter 6. Yali p. 113-128 uit Socio-Cultural Change among the Highlanders of Western New Guinea, Anton Ploeg 2020). 

                                                    Anthonie ('Anton') Ploeg (Rotterdam, 11 mei 1933) is een Nederlandse sociaal antropoloog. Hij heeft veldonderzoek gedaan op een aantal locaties in Nieuw-Guinea. Zijn voornaamste project is een vergelijkende studie van de culturen van het Nieuw-Guinese bergland.

                                                    Krantenknipsels

                                                    Mysterieuze Baliemvallei midden in Nieuw-Guinea is nu ontsloten

                                                    (Van een bijzondere correspondent)

                                                     

                                                      De Baliem... toverwoord op Nieuw-Guinea en ver daarbuiten. De Grote Vallei is een symbool geworden voor het wilde ongenaakbare hart van dit land.
                                                    In het begin van deze eeuw was de vallei nog één van de vele witte plekken op de kaart van Nieuw-Guinea. Vele jaren gingen voorbij en veel witte plekken verdwenen van de kaart. Maar de Baliem bleef onbekend gebied.

                                                      Enkele zagen de Baliem, maar er binnentreden deed niemand. Het was als wilde de vallei haar eeuwenlang isolement nog niet prijsgeven.
                                                      8 November 1909 ziet Van Nouhuys staande op de 4750 meter hoge Wilhelminatop het grootse vergezicht van Nieuw-Guinea's Centrale Bergland. Aan de voet ligt het vlakke veld van de Oost Baliem, daarachter het Habbemameer.

                                                    In 1938 trekt Richard Archbold, de Amerikaanse miljonair, met een natuurhistorische expeditie naar de noordelijke hellingen van de Wilhelminatop.
                                                    Tijdens luchtverkenningen met zijn Guba-watervliegtuig ontdekt hij de vallei en landt later op een recht stuk in de Baliemrivier.
                                                    Het Nederlandse dekkingsdetachement onder lt. Van Arkel doortrekt de hele vallei vanaf de Hablifoeririvier in het noordoosten.

                                                     In hetzelfde jaar trekt de latere resident Van Eechoud. van de Waropenkust naar de Wisselmeren en vestigt daar een bestuurspost. De eerste penetratie van het bestuur in het hart van Nieuw Guinea.
                                                    De oorlog breekt uit en dr. J. V. de Bruyn (Jungle Pimpernel) maakt zijn legendarische tochten met zijn vrienden, de Bergpapoea's, door het bergland.
                                                    In 1948 wordt de bestuurspost te Enarotali aan de Wisselmeren heropend. Voorlopig heeft het bestuur hier handen vol werk en kan niet aan uitbreiding begonnen worden.
                                                    Er was genoeg te bekijken en te ontdekken onder de Ekaris aan de Wisselmeren, en bovendien was het noodzakelijk het voor de oorlog gelegde contact met Wandai te herstellen, omdat deze kampong de springplank zou moeten vormen voor eventueel later, te ondernemen ontdekkingsreizen naar het oosten, waar volgens dr. De Bruyn een dichte bevolking zit.

                                                    Zware tocht
                                                      De landbouwkundig ambtenaar aan de Wisselmeren, Veurman, maakt in Juni 1950 tezamen met rev. Mickelson van de Christian and Missionary Alliance van Enarotali uit een voettocht langs de Kemandora, over de vlakte heen dwars door de centrale keten tot ver ten oosten van de Carstensztoppen. Dit is een zeer zware tocht geworden door het onbewoonde Centraalgebergte.
                                                      In October 1951 maakt pater Kammerer alleen de tocht naar het gebied van de Ibele en Baliem-vallei. Volgens beweringen van Oehoendoenis,. die in Enarotali komen, moet men wel aannemen, dat hij door de bevolking is vermoord, omdat deze hem niet verder willen laten trekken naar de Ndani's, die de Baliem bevolken.
                                                      22 December van hetzelfde jaar vertrekt Meijer Ranneft, controleur van de Wisselmeren, voor een tocht naar de Baliem.

                                                      De volgende dag ontmoet hij pater Kammerer, die, alle doodsberichten ten spijt, levend uit het rotsgebergte is teruggekomen en op terugweg is naar Enarotali.

                                                      De pater heeft een tijdlang in het Oehoendoenigebied gezeten vlak ten zuiden van de Carstensztoppen. Voor het taalonderzoek heeft hu 15.000 woorden verzameld.

                                                      De pastoor was op zijn tocht boven de 4000 meter geweest.en had zeer veel kou geleden. Hij was zonder tent gegaan en had 's nachts bivakjes gemaakt. Hij had twee paar speciale jungle-schoenen versleten, hij had wonden aan zijn voeten en zag er zeer vermoeid uit. De tocht over het rotsgebergte had vier nachten geduurd. Na afscheid van de pater genomen te hebben, trekken Meijer Ranneft v. d. Pant en dominee Rosé verder in oostelijke richting.

                                                      Na 21 dagen onderweg te zijn geweest bereikt Meijer Ranneft op 13 Januari 1954 de Carstensztoppen en hij schrijft in zijn dagboek:
                                                      „Duidelijk verandert onderweg de vegetatie. Aan het einde van een drie uur lange klim lopen we over een harde zandige steengrond met .dennen en struikgewas. Af en toe hebben we een prachtig uitzicht op de Carstensz, door de lage bewolking. Om 12.50 uur zijn we op te top.
                                                    ---

                                                    Omkaderd:Bevolking van 100.000 zielen niet langer geïsoleerd

                                                    Op de top
                                                      Het uitzicht is overweldigend. De kampongs in de buurt lijken heel ver weg. Dit is het laatste bewoonde gebied. Verderop is het onbewoond. Er is geen stuk terrein wat daartoe uitnodigt.

                                                      De hellingen zijn zwaar bebost en grillig en verderop kaal. De witte rotsvlakten lijken met rijp bedekt. Er hangen zware onweerswolken boven. Het is griezelig stil...
                                                      Van deze top stijgen en zakken we langs een richel langs de noordhelling van Kemaboe die minstens 1000 meter beneden ons stroomt.
                                                      Donderdag 24 Januari bereiken we Tenalo op 3700 meter hoogte. Het lopen is vermoeiend, de lucht droog. Het landschap bestaat uit weiden waarin schilderachtige meertjes liggen.

                                                      Het regent weer en er waait een poolwind. We zoeken rillend een plaats voor ons bivak. Dan begint het te hagelen. De enige manier om warm te blijven is werken. Zelfs de dragers zien dat in. Van de boomvarens maken ze bivakjes.

                                                      Men kan nu niet ver meer zijn van het geheimzinnige Habbemameer. In de verte doemen de besneeuwde Emmatop en de Wilhelminatop op. De dragers juichen: Als een grote spiegel ligt het Habbemameer aan onze voeten, zegt Meijer Rannefter het is mij niet mogelijk te beschrijven wat wij voelden."

                                                      Maart 1954: De vallei staat meer dan ooit in de publieke belangstelling. Jerry Rosé van de Amerikaanse zending stijgt met een eigen amphibievliegtuig op van de Sentanistrip bij Hollandia en landt op een recht, stuk in de Baliemrivier. Goederen worden aangevoerd, een linguïst van de zending gaat mee voor het taalonderzoek en de zending vestigt zich definitief in de Baliemvallei.
                                                    ---

                                                    Nieuwe plannen
                                                      Intussen heeft men bij de zending reeds nieuwe plannen. Zeer binnenkort wil men met een tweede watervliegtuig landen op het Archboldmeer. Van hieruit zijn de bevolkingsconcentraties langs de Hablifoeririvier. in het oosten en in het Swartdal in het westen te bereiken.

                                                      In de loop van dit jaar zal het bestuur, wanneer de personeels- en materiaalpositie dit toelaten, tot ontsluiting van de Baliem overgaan. In dit verband is de reeds in volle gang zijnde aanleg van vliegvelden over heel Nieuw-Guinea en de komst van een aantal Beaver-vliegtuigen van groot belang.   Het vliegtuig heeft. overduidelijk zijn grote nut bewezen bij het ontsluiten van moeilijk toegankelijke gebieden.

                                                      Vliegtuighulp en bestuurspenetratie in het wilde hart van dit land, houden gelijke tred met elkaar. Alleen op deze manier kan men. sneller en met meer effect alles onder bestuur brengen.

                                                      Lange tijd is de Baliem een geheimzinnige lokkende vallei in Nieuw-Guinea geweest.' Maar ook deze.vallei waar ongeveer 100.000 mensen leven, zal onder bestuur worden gebracht.

                                                      Lange tijd heeft Nieuw-Guinea buiten de cultuurstromingen gelegen die over de wereld zijn gegaan. Langzaam is hier verandering in gekomen. Moeizaam worden ook. de laatste witte plekken in de kaart van Nieuw-Guinea volgetekend en zullen ' ook deze mensen, de Pesschems, Moerips en Ndani's, worden opgenomen in de gemeenschap der volken.
                                                    ---


                                                    Foto linksboven: Papoea uit de Ibele-vallei, een zijdal van de Baliem. Zijn hoofdtooi is gemaakt van de huid van een koeskoes, een buideldier. Kaurischelpen vormen zijn halsketting, waaraan een grote schelp hangt...
                                                    ."'Als een wafelvorm strekken zich de landerijen van. deze dorpsbevolking in de Baliem uit.

                                                    Foto rechtsboven: Als een wafelvorm strekken zich de landerijen van. deze dorpsbevolking in de Baliem uit.

                                                     

                                                    DE BALIEMVALLEI

                                                    Jarenlang heeft de Baliemvallei als een geheimzinnig Shangri-la de verbeelding beziggehouden. Pater Kammerer, de „woudloper Gods” was eender eersten die dit door woeste bergen omgeven gebied binnendrong. Thans is inde vallei een kleine bestuurspost gevestigd en pioniert in dit gebied pater Blokdijk. Van de hand van deze eenzaam ploeterende missionaris is onderstaande reportage over:

                                                    De Baliem-vallei in het hart van Nieuw Guinea trok al jaren geleden als een magneet de belangstelling en de fantasie van menig inwoner van Nieuw Guinea en ver daarbuiten. Door allerlei mogelijke en onmogelijke verhalen werd in vele geesten een merkwaardig beeld opgeroepen, een beeld dat de eerste tinten met de meest felle en uitdagende kleuren wist te combineren. Weliswaar ontstonden de meeste verhalen niet aan de boorden der Baliem, maar vermoedelijk dicht inde buurt van de kleine glaasjes met de pittige drank, toch waren sommige verhalen over de zeldzame toestanden in de verborgen vallei betrouwbaar. De Baliemvallei is voor de nieuweling die daar komt een zeldzame verrassing en blijft nog lange tijd de westerse geest bovenmate boeien en verbazen. Het begon al bij het vertrek met het vliegtuig. Op een donderdagmorgen stond het vliegtuig startklaar om mij en mijn spullen inde vallei af te zetten en ik dacht ineen uurtje inde vallei te zijn. Een moderne en vlotte oplossing. Maar de piloot kreeg een telefoontje: „vliegtuig kan niet landen, laatste nacht 5 mm. regenval” en het heeft nog negen dagen geduurd voordat alle omstandigheden zo gunstig waren dat een vlucht naar de Baliem verantwoord werd geacht. Tenslotte werd ik inderdaad afgezet op de landingssstrip en bij het uittaxiën liep eender wielen vast en zakte ruim 50 cm. diep inde valleimodder. Is het niet verbazend, dat de K.L.M. met de regelmaat vaneen klok driemaal per week een slordige 25000 km. (Amsterdam-Biak) overbrugt en dat men met dezelfde K.L.M. negen dagen nodig heeft om de 200 km. naar de vallei te overbruggen en dat de vallei niet bereikbaar is als er 5 mm. water valt?

                                                    EEN WONDERE WERELD
                                                    Vanuit het vliegtuig krijgt men een hoogst interessant beeld van de vallei. Geen stukje grond is onbewerkt gebleven. Ineen interessante onregelmatigheid liggen tuinen en draineergoten, dijken en stenen wallen, riviertjes en bosformaties, dorpen, huizen en heuvels kris kras door elkaar. Midden door de vallei stroomt de Baliemrivier, breed en statig. Het water is chocoladekleurig vanwege de modder en het vele slijk die de rivier overeen enorme afstand opneemt. 

                                                    De vallei wordt links en rechts afgesloten door bergketens, die indrukwekkend hoog optornen tegen de vaal blauwe hemel. Tot een hoogte van 2500 meter zijn ze helemaal ontbost, en hele ruggen zijn ontdaan van hun oorspronkelijke vegetatie. Op de toppen steken scherpe en rottige punten steil omhoog. Tegen de hellingen zijn duidelijk de terras-achtig aangelegde tuinen te onderscheiden. Hier wordt sinds onheuglijke tijden een indrukwekkend menselijke prestatie geleverd met een aangepunte stok en een verbazingwekkende dosis energie door mensen die de eerste beginselen van het abc, nog niet in hun netten meedragen. Vooral op een helder-zonneklare dag raakt men niet uitgekeken op het briljantste der landschappen van Nederlands Nieuw Guinea. Ook in andere opzichten neemt de vallei een bijzondere plaats in. Misschien is het land in Nieuw Guinea nergens zo dicht bevolkt als in deze vallei. Men schat het aantal inwoners op 50.000. Naar het uiterlijk te oordelen hebben al deze mensen één cultuur, één taal, één geheel van zeden en gewoonten. 

                                                    Van het begin tot het einde van de vallei is de huizenbouw, de tuin-aanleg, de bewerking der grond, het voedsel, het gereedschap, de kleding, de wapenuitrusting overal het zelfde. Zelfs de dodenfeesten, huwelijksfeesten, de lijkverbranding en het oorlog voeren luistert overal naar dezelfde wetten en gewoonten. Een voor Nieuw Guinea zeldzame eenheid en eenvormigheid die zou kunnen wijzen naar een sterke verwantschap en onderlinge saamhorigheid. Waar in dit land vindt men zoveel mensen, die onder zoveel opzichten hetzelfde belijden, uitvoeren en regelen?

                                                    Er lopen evenwel een heel stel diepe barsten en scheuren door de vallei, die het wonen en werken hier uitermate riskant en onbehaaglijk maken. Naast de eenvormigheid heerst hier een enorme versplintering. Heel de massa mensen is in mootjes opgedeeld. Nu al staat vast dat er meer dan twintig groepen zijn en men houdt er rekening mee dat het wel tot een vijftig groepen zal oplopen. De onderlinge verhoudingen zijn zonder meer slecht, en dat maakt deze vallei ook tot een typisch stuk Nieuw-Guinea. Iedere groep leeft op zichzelf en er zijn met de andere groepen geen andere dan zeer vijandige contacten. Het oorlog voeren is dan ook schering en inslag.
                                                    ---

                                                    Merkwaardige oorlogvoering

                                                    De Baliemers volgen bij dat oorlog voeren een merkwaardige tactiek en strategie, waarin ook weer elementen kunnen worden onderkend die elders in Nieuw Guinea volstrekt uit den boze zijn. Een groep krijgers heeft zich verzameld en uitgerust. De „sterkste” van de gehele troep is beslist niet zo indrukwekkend als het lijkt. Aan wapenuitrusting heeft de Baliemer niets anders dan een stevige speer, die slechts op zeer korte afstand dodelijk is, en dan nog een boog en een stel kleine pijltjes, waarmee iemand wel gewond kan worden maar zeer zelden dodelijk getroffen. Meestal levert dit wapen niets anders op dan een wond die weer vrij spoedig geneest.

                                                    De krijgers trekken inde vroege morgenuren op. Onderweg houden ze enkele keren halt om de omgeving te verkennen. Inde buurt van het vijandige gebied worden zij zeer voorzichtig en gaan ze sluipende van de ene draineergoot naar de andere, totdat ze inde buurt komen van enkele vrouwen of ook wel kinderen die op de weg lopen of onbewust van enig gevaar in hun tuin aan het werk zijn. Opeens stormen er een tiental krijgers naar voren tot vlakbij het slachtoffer en steken met hun speren op verschillende plaatsen in het lichaam. Anderen slaan alarm en gaan op de vlucht. Inde vlucht wordt er dikwijls nog een afgemaakt.

                                                    De krijgers van de tegenpartij beginnen zich op het gehuil en geschreeuw van de slachtoffers snel te verzamelen. Uit alle richtingen komen zij opdraven. Dit is het sein voor de brute aanvallers om zich weer bij de hoofdgroep te voegen, die het schouwspel op een afstand heeft bekeken en allerlei raadgevingen en waarschuwingen aan de aanvallers heeft toegeschreeuwd. Op een bepaald moment staan dan de twee grote groepen krijgers tegenover elkaar en wie denkt dat nu de grote slag zal vallen slaat de plank behoorlijk mis. De aanvallers zijn voldaan en tevreden, dat zij er twee hebben vermoord en dat is blijkbaar genoeg. De partijen blijven op een behoorlijke afstand van elkaar staan schreeuwen en roepen. De ene oorlogsyell na de ander wordt over en weer weggegeven. Zij schelden elkaar behoorlijk de huid vol. Men zwaait en dreigt met speren en pijlen en bogen en allerlei ander oorlogstuig, maar zij benaderen elkaar niet op gevechtsafstand. Vrij plotseling trekt de vijand terug. Men is kennelijk bang dat de tegenstanders, die steeds groter in aantal worden, van hun overmacht gebruik gaan maken en een uitval doen. De vijand trekt een honderd meter terug, geeft nog een yell weg en daarna kiezen zij het hazenpad. Dat is het einde vaneen stuk oorlog. Wij zouden het een laffe overval noemen.

                                                    Nu gaat de verslagen partij de boel opruimen. In de middaguren worden de slachtoffers verbrand, en hun as wordt in een speciaal hutje bijgezet. Tegen de avond worden de varkens van de slachtoffers gedood en gesmoord met een enorme hoeveelheid aardappelen. Als het goed en wel donker is, begint de doden- en oorlogsdans. De hele nacht is een ieder op de been en midden op het dorpsplein cirkelt men dansend, zingend, huilend en krijsend rond. Doodmoe gaat eenieder bij het ochtendgloren naar huis. Tevreden, want men., heeft inmiddels afgesproken dat de vijand zijn portie thuis zal krijgen; men heeft de doden betreurd en hen op allerlei manieren trachten tevreden te stellen. De overlevenden tenslotte hebben ook hun portie wel binnen, want er is niet veel meer van de varkens over. Daarmee is het gebeurd.

                                                    Zo heeft het hele verloop enkele verrassende elementen: een hele stoet krijgers en helemaal geen bloedbad; een krijg midden op de dag; toch geen open strijd maar een verraderlijke overval; enkele doden zijn voldoende.
                                                    ---

                                                    Voorzichtige pacificatie

                                                    In deze omgeving nu werken sinds een jaar twee bestuursmannen met tien agenten en ondergetekende als Franciscaans missionaris. Een handjevol Nederlanders dus. Wij trachten hier binnen te dringen en op de allereerste plaats de Baliemers de weg te wijzen naar orde, rust vrede. Daarna pas kan het echte beschavingswerk aan bod komen. Meestal schieten wij met al onze goede bedoelingen ver naast de roos. Soms denk je iets te hebben bereikt en blijkt het totaal verkeerd opgenomen te zijn. Het is een leven vol avontuur, vol spanning en onrust en van de andere kant kunnen er dagen voorbij zweven dat er geen vuiltje aan de lucht is. Soms is er inderdaad begrip voor de goede zaak. Twee maanden geleden nog werd er inde buurt van onze post aan de Baliemrivier af en toe hevig gevochten. Het maakt de mogelijkheden om te werken te onveilig en te riskant. Goedschiks of kwaadschiks diende er een einde aan te komen. Gelukkig werd er begrip voor de situatie opgebracht en werden onze uitleg en verduidelijking geaccepteerd. Na enige tijd besloten 3000 Baliemers die elkaar jaren lang het leven behoorlijk zuur hadden gemaakt, vrede te sluiten. Tot op de dag van vandaag heeft men woord gehouden en nu is het inde buurt van de post weer rustiger wonen. Af en toe staan wij wel eens doodsangsten uit als er een misverstand geschapen is, of als een of andere doldrieste krijger een moeilijke situatie schept, maarde hartstochten konden toch iedere keer weer ingedamd worden. Meestal Is het begrip heel moeilijk en zelfs onmogelijk te bereiken. Zij staren ons een tijdje aan en beginnen ons dan duidelijk te maken dat zijzelf van onbesproken gedrag zijn maar dat die tegenpartij zo rot is als een mispel. Zij houden uiteraard geen rekening met de mogelijkheid dat hun eeuwenoude vijanden hen zou-
                                                    den kunnen ontvangen als gewone medemensen en zelfs als vrienden. Er is een te groot wantrouwen en te sterke achterdocht. Het is voor ons nog een groot raadsel waarom men elkaar steeds te lijf gaat en waarom men elkaar het leven niet gunt en waarom men elkaar op zo’n afstand houdt. Het is niet onmogelijk, dat als wijde ware redenen weten, wij hen nog gelijk moeten geven ook. Nu, in ieder geval, staat er tussen al die stammen en groepen een geweldige dikke betonnen muur. Er zullen jaren mee gemoeid gaan voordat die tot de laatste steen is afgebroken, voordat de verhoudingen zijn gesaneerd.
                                                    Dit is ondertussen wel duidelijk: de Baliemer staat op zijn eigen stuk en laat zich helemaal niet gemakkelijk aan het wankelen brengen of intimideren. Als hij een kilo kralen voor een draagnet met aardappels wil hebben dan geeft hij ze voor geen ons minder. En als hij voor een varken een bijl wil hebben dan is het een bijl en iedere Nederlander kan wat hem betreft opkrassen met al zijn andere nuttige spullen. Als hij ons niet in zijn gebied wil binnen laten, probeer het dan echt niet want hij staat klaar met speren en pijlen en hij gebruikt ze. Wil hij geen vrede sluiten, dwing hem dan niet, want het wordt een vrede waar ik nog geen halve cent voor geef. Het is een verschrikkelijk moeilijk karwei met de „heren” handig te manoeuvreren. Op de meest onverwachte ogenblikken glippen ze tussen de vingers weg. Zij hebben dan gezamenlijk een helse pret omdat zij ons eigenlijk achter hun wagentje hebben gespannen. Zij kunnen je zenuwen tot het uiterste opwinden. Niets is veilig voor hun grijpvingers. Je draait jezelf om en bent een mes kwijt. Tracht de misdadiger of dief niet op te sporen want iedereen is solidair met de dief en stuurt je met de grootste vanzelfsprekendheid van het kastje naar de muur en liegt eventueel tegen de klippen op. Zet je toch door, dan bezorg je de dames en heren een heel stel zeer amusante ogenblikken. Het beste is net te doen of je neus bloedt. Lieverdjes zijn het op geen stukken na. Toch is het missiewerk en ’t bestuurswerk niet zonder perspectief en niet zonder een veelbelovende toekomst. Nergens in Nieuw-Guinea woont op zo’n klein oppervlakte zoveel volk. Al zijn zij moeilijk te hanteren, toch zit er pit in. Zij kunnen tegen een stootje, zijn goed gezond en hebben veel energie. Het levenspeil is beter en hoger dan bij vele andere stammen. Zij kunnen werken dat de stukken er af vliegen. In hun eigen familiekring is hun hulpvaardigheid groot en de onderlinge verhoudingen liggen zeer goed. Er is liefde en oudertrots en kinderlijkheid, hartelijkheid en onderling hulpbetoon.

                                                    Al groeit er momenteel nog een hele boel onkruid, en al lijkt in de Baliemer momenteel de mens nog dikwijls schuil te gaan achter het dier, ik ben er toch van overtuigd dat er met liefde, tact, veel geduld, toewijding en opoffering in deze vallei veel te bereiken is; dat ook deze vallei een bloeiende wijngaard kan worden van Nieuw Guinea en de katholieke Kerk. Het is evenwel meer dan ooit een gezamenlijke arbeid voor missionarissen en leken in Nieuw Guinea en het vaderland. Geen pantser zo hard is bestand tegen Gods genade en tegen oprechte weldaden van de mede-mensen.

                                                    PATER BLOKDIJK O.F.M. Kath. Missie, Baliem- Wamena Ned. Nieuw Guinea.

                                                    EEN AMERIKAANSE FILM-EXPEDITIE KOMT NAAR DE BALIEM VALLEI

                                                    Reportage van Anthony van Kampen

                                                     

                                                    HOE LEEFT een gemeenschap in het Stenen Tijdperk? Op welke wijze brengt men de dag door? Hoe vindt het crematie-ritueel plaats? Hoe voert men oorlog? Kortom: hoe leeft men in een tijd, die wij, twintigste-eeuwers, al zon 20.000 jaar voorbij zijn? Indien er één plaats ter wereld is, waar men dit leven nog kan aanschouwen, een plaats waar de primitieve mens nog niet met „onze tijd" in aanraking is geweest, dan is dat in de Baliem Vallei in Centraal Nieuw-Guinea.
                                                    Er mag rekening mee worden gehouden, dat over anderhalf tot twee jaar een film uitgebracht zal worden, die dat leven weergeeft op een wijze, die nog niet eerder mogelijk was. Dat zal dan een Amerikaanse film zijn, die tot stand kwam dank zij het initiatief van het Hoofd Bevolkingszaken op Nederlands Nieuw-Guinea, dr. J. V. de Bruijn. Een initiatief, dat tijdens een lunch in Amerika, enkele jaren geleden, tot stand kwam.

                                                    Dr. De Bruijn bevindt zich elk jaar voor enige maanden in de Verenigde Staten in verband met adviserende werkzaamheden bij de Verenigde Naties. In februari '59 werd hij uitgenodigd door Harold Coolidge, in Washington voorzitter van de Pacific Science Board, voor een lunch, waaraan eveneens deelnam Robert Gardner, directeur van het Harvard Film Studie Centrum van het Peabody Museum, onderdeel van de bekende Harvard Universiteit.

                                                    Tijdens die lunch ontwikkelde dr. De Bruijn zijn ideeën omtrent het mogelijk verfilmen van het dagelijks leven van een primitieve gemeenschap, waarbij hij er op wees, dat de bevolking der Baliem Vallei in dit opzicht aan alle eisen voldeed. In de Grote Vallei bevinden zich namelijk nog tal van groepen, die niet of nauwelijks in contact zijn geweest met blanken. Gardner had maximale belangstelling voor datgene wat dr. De Bruijn hem mededeelde tijdens de lunch. Niet lang daarvoor was door hem, Gardner, een wetenschappelijke film vervaardigd over het leven van de Bosjesmannen in de Kalahari-woestijn. Nog tijdens de lunch liet hij er geen twijfel aan bestaan, dat hij volledig geïnteresseerd was in de idee.

                                                    Er volgden meerdere gesprekken, waarbij dr. De Bruijn wees op de gunstige verbindingen van de kust van Nieuw-Guinea met het binnenland. Tenslotte zegde hij Gardner toe, dat hij de zaak met de Nederlandse regering en het Gouvernement van Nieuw-Guinea zou opnemen. In Nederland stond men sympathiek ten opzichte van de idee, hetgeen tot gevolg had dat het Gouvernement er toe overging een bedrag van ƒ50.000,— als adhaesie-som beschikbaar te stellen. Zelf fourneert het Harvard Film Studie Centrum 60.000 dollar.
                                                    Er komt echter meer steun dan alleen geldelijke van de zijde van Nederland. Zo zal het Gouvernement o.a. een ethnoloog beschikbaar stellen. Dit wordt de heer Broekhuyse, thans als bestuursambtenaar in de Baliem Vallei aanwezig. Deze zal het noodzakelijke etnografische werk voor de film-expeditie verrichten.

                                                    Vervolgens verzorgt het Gouvernement de opslag der goederen van de expeditie, waarvan een deel inmiddels reeds verscheept is naar Nieuw-Guinea en op Hollandia aangekomen. Dat betreft voornamelijk het film- en geluidsmateriaal dat deels in gekoelde, deels in ontvochte ruimten is opgeslagen. Tenslotte zal de expeditie kunnen rekenen op dekking door politie gedurende de periode dat men in het veld is. Het is de bedoeling dat 100.000 voet film-materlaal wordt opgenomen, waarvan 20.000 voet nodig zullen zijn voor de uiteindelijke film, die in kleuren zal worden uitgebracht. Als contraprestatie krijgt de Nederlandse regering de beschikking over een kopie, die voor niet-commerciële doeleinden gebruikt mag worden. Er bestaat momenteel een nauw contact tussen Gardner en dr. De Bruijn.
                                                    Volgens de laatste kenmerkt de gehele opzet zich door een zorgvuldige, consciëntieuze voorbereiding. Zo zijn de expeditieleden bijv. bezig met het leren van de Dani-taal, waarbij ze gebruik maken van de woordenlijsten van de Amerikaanse linguïst (taalkundige) Bromley.

                                                    Volgens dr. De Bruijn is de opzet totaal anders, dan van bijvoorbeeld de Franse expeditie van Gaisseau, die met een hoog tempo door de wildernis stormde, teneinde in de kortst mogelijke tijd zoveel mogelijk filmische stunts te verrichten. Een methode, die in wetenschappelijk opzicht met weinig vertrouwen is gadegeslagen, omdat ze met het weergeven van het werkelijke leven der primitieven slechts weinig van doen heeft.

                                                    De leiding van de expeditie is in handen van Gardner (35), die etnoloog en cameraman is. Naast hem treedt op Michael Rockefeller (22), de zoon van de gouverneur van New Vork. Rockefeller is gespecialiseerd in primitieve kunst en verbonden aan het New Yorkse Museum of Primitive Arts. Vervolgens gaan mee Samuel Putnam, antropoloog, de natuurkundige Matthiesson, die voor het weekblad Life zal schrijven en Eliott Eliosofon, de beroemde fotograaf van het Time-Life concern. Tenslotte nog twee Ambonezen, wier werk zal bestaan uit het prepareren van vogels, die verzonden zullen worden naar de Vale Universiteit.

                                                    Men denkt in februari 1961 op Hollandia aan te komen. De expeditie zal in april naar de Baliem Vallei worden gevlogen door toestellen van „De Kroondulf". Dr. De Bruin hoopt enkele malen in de gelegenheid te zijn het werk van Gardner en zijn mannen persoonlijk bij te wonen, voor zover zijn werkzaamheden op Nieuw-Guinea en in Amerika hem dat toelaten.

                                                    Men hoopt de kans te krijgen de traditionele oorlogvoering tussen de Dani's op de film vast te leggen. Het is niet onwaarschijnlijk dat dit gelukt, gezien het feit dat oorlog voor een deel der Dani's nog als de culturele focus van hun bestaan geldt. Met andere woorden: oorlog is voor hen de zaak waar het in het leven om draait. Aangezien het Nederlandse Bestuur er op uit is de oorlogszucht der stammen zo snel mogelijk aan banden te leggen, mag wel worden aangenomen, dat Gardner de laatste, zij het unieke kans krijgt dit onderdeel van het primitieve leven der bevolking op celluloid vast te leggen. Dat dit van grote wetenschappelijke waarde kan zijn, ligt voor de hand. Nogmaals, er is waarschijnlijk geen enkele andere plek ter aarde, waar men een dergelijke kans nog krijgt.

                                                    Overigens is het niet de bedoeling dat men tot 'n oorlog zal forceren. Men vestigt zich voor 5—6 maanden In de Grote Vallei, en terwijl men het dagelijkse leven filmisch vastlegt, wacht men rustig op de dag dat er een strijd tussen enkele confederaties ontbrandt. Precies hetzelfde geldt over het crematieritueel. Er worden vaartuigjes en buitenboordmotoren meegenomen, zodat men in de kortst mogelijke tijd een bepaalde plaats zal kunnen bereiken.

                                                    Wat de veiligheid van de groep betreft, zowel de Amerikaanse zending in de Grote Vallei als het Nederlands Bestuur houden een oogje In het zeil, terwijl er voorts, zoals gezegd, politiedekking zal zijn.

                                                    Dr. De Bruin deelde ons mee, dat de expeditieleiding uitermate erkentelijk is voor de medewerking van Nederlandse zijde ontvangen. Een dergelijke hulp had men niet verwacht en heeft men ook nergens anders verkregen. Mede door deze steun hoopt men er in te slagen het leven van een der allerlaatste primitieve gemeenschappen in onze wereld wetenschappelijk verantwoord filmisch vast te leggen.
                                                    Het tweede artikel van Anthony van Kampen stond in de Friese Koerier van donderdag 12 januari j.l.


                                                    Foto's:
                                                    De Baliem Vallei: vergeten plek op moeder Aarde

                                                    Dani's, die reeds contact met blanken hebben gehad. Ze bezitten een ijzeren bijl, onschatbaar werktuig in de Baliem Vallei. (Foto dr. J. W. Schoorl)

                                                    Literatuur

                                                    Zwarte Menschen - Witte Bergen  

                                                    DEN TOCHT NAAR HET SNEEUWGEBERGTE VAN
                                                    NIEUW-GUINEA

                                                    DOOR  Mr. H. A. LORENTZ

                                                    LEIDEN 1913

                                                    Cannibal Valley. Russel T. Hitt 1962

                                                    Gardens of War 

                                                    Robert Gardner- Karl G. Heider
                                                    Introduction by Margaret Mead

                                                    Under the Mountain Wall - a chronicle of two seasons in the stone age. Peter Matthiessen 1962

                                                    THE DUGUM DANI
                                                    A Papuan Culture in the Highlands of West New Guinea
                                                    by KARL G. HEIDER
                                                    WENNER-GREN FOUNDATION FOR ANTHROPOLOGICAL RESEARCH, INCORPORATED
                                                    1 9 7 0

                                                    De Bergpapoea's van Nieuw-Guinea en hun woongebied - C.C.F.M. Le Roux

                                                    De vermaarde Nederlandse antropoloog en museumdirecteur Charles Constant François Marie (C.C.F.M.) Le Roux (1885–1947) nam deel aan twee grote, historische expedities naar het centrale bergland van West-Papua. Het unieke etnografische en topografische materiaal dat hij tijdens deze twee tochten verzamelde, vormde de basis voor zijn monumentale, driedelige meesterwerk:
                                                    "De Bergpapoea's van Nieuw-Guinea en hun woongebied" (uitgegeven tussen 1948 en 1950 door E.J. Brill in Leiden). 

                                                    De twee expedities waaraan hij deelnam zijn:

                                                    1. De Stirling-expeditie (1926)

                                                    Officiële naam: De Amerikaans-Nederlandse Centraal-Nieuw-Guinea-expeditie.

                                                    Zijn rol: Le Roux nam hieraan deel in de dubbelfunctie van etnoloog (antropoloog) en topograaf.

                                                    Het verloop: Deze expeditie, die onder algemene leiding stond van de Amerikaan Matthew Stirling, drong vanaf de noordkust (via de Mamberamo- en Rouffaerrivier) diep door tot de hellingen van het centrale Nassaugebergte. Hier maakte Le Roux langdurig en intensief contact met de Dem en de Mulia-Dani (Lani). Hij verzamelde destijds een schat aan gedetailleerde veldaantekeningen, maten van objecten, vocabulaire en unieke foto's van deze nog volledig in het stenen tijdperk levende bergbewoners. 

                                                      2. De Le Roux-expeditie (1939)

                                                      Officiële naam: De Expeditie van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) naar het Wisselmerengebied en het Nassau-gebergte. 

                                                      Zijn rol: Naar aanleiding van zijn eerdere succes in 1926 kreeg Le Roux in 1939 de absolute algehele leiding over deze groots opgezette, multidisciplinaire wetenschappelijke onderneming. 

                                                      Het verloop: Het doel was om de net ontdekte Wisselmeren (Paniai) en het omliggende westelijk-centrale bergland antropologisch, biologisch en geologisch volledig in kaart te brengen. Le Roux deed hier diepgaand onderzoek naar de Mee (Kapauku) en de Moni. Vanwege de acute dreiging van de Tweede Wereldoorlog moest deze expeditie in het najaar van 1939 helaas voortijdig worden afgebroken. 

                                                        Totstandkoming van het drieluik

                                                        Na zijn terugkeer in Leiden werkte Le Roux (die van 1943 tot 1946 directeur was van het Rijksmuseum voor Volkenkunde) tijdens de zware oorlogsjaren onafgebroken aan het samenvoegen van zijn wetenschappelijke data uit zowel 1926 als 1939. 

                                                        Hoewel hij vlak voor de publicatie in 1947 overleed, verscheen zijn magnum opus postuum in drie monumentale delen: 

                                                        Deel 1 (1948): Behandelt de geografie, de ontdekkingsgeschiedenis, de materiële cultuur (huizenbouw, kleding, landbouw) en de antropometrische gegevens (lichaamsmetingen) van de bergbewoners.

                                                        Deel 2 (1950): Richt zich diepgaand op de talen, de sociale structuur, religie, familiestructuren en de kunst/muziek van de Bergpapoea's. 

                                                        Deel 3 (1950): De beroemde, bijbehorende platenatlas vol met zijn uiterst gedetailleerde panoramafotografie, kaarten en exacte tekeningen van inheemse gebruiksvoorwerpen en sieraden. 

                                                        DE BERGPAPOEA'S VAN NIEUW-GUINEA EN HUN WOONGEBIED I DOOR C. C. F. M. LE ROUX 1948

                                                        DE BERGPAPOEA'S VAN NIEUW-GUINEA EN HUN WOONGEBIED II DOOR C. C. F. M. LE ROUX 1950

                                                        DE BERGPAPOEA'S VAN NIEUW-GUINEA EN HUN WOONGEBIED III DOOR C. C. F. M. LE ROUX 1950

                                                        Beeldcollectie Papua Pegunungan: